Top 10 weetjes over Het Laatste Avondmaal (Leonardo da Vinci)

Het Laatste Avondmaal hoort bij de beroemdste werken die kunstenaar Leonardo Da Vinci ooit maakte. Het is een religieuze muurschildering, waarbij Jezus en zijn apostelen allemaal aan een lange tafel zitten. Dit was de laatste avond voordat Jezus werd verraden, wat uiteindelijk zijn dood zou betekenen. Er valt ontzettend veel te leren van dit bijzondere werk. Wat precies? Dat lees je in de top 10 weetjes over Het Laatste Avondmaal.

10. Het is een gefaald experiment

Het lijkt misschien tegenstrijdig, maar eigenlijk is Het Laatste Avondmaal een kleine technische mislukking van Da Vinci. De kunstenaar schilderde het namelijk op een droge muur met een mengsel van tempera en olieverf. Dat was anders dan gebruikelijk, want normaal gesproken werden muurschilderingen als fresco’s op natte kalk geschilderd.

Het experiment pakte niet goed uit; al na een aantal jaar begon de verf langzaam maar zeker af te bladderen door vocht en temperatuurwisselingen. Gelukkig is het werk door talloze restauraties bewaard gebleven, waardoor we nog steeds van deze unieke muurschildering kunnen genieten.

9. Niet in een museum

Het schilderij van 460 bij 880 centimeter groot is op een muur geschilderd en kan dus nooit verplaatst worden. Deze muur is te vinden in de eetzaal (het refrectorium) van het klooster van Santa Maria delle Grazie in Milaan.

Een afbeelding van het Laatste Avondmaal was traditioneel voor eetzalen van kloosters, maar die van Da Vinci valt op door het enorme realisme en de diepte. Het is mogelijk om het beroemde werk te bezoeken, maar de tickets zijn zeer beperkt en moeten altijd geruime tijd van tevoren worden gereserveerd.

8. Het omgestoten zout heeft een betekenis

Er zijn talloze details te zien in dit meesterwerk. Zo valt op dat er een zoutvaatje wordt omgestoten door de elleboog van Judas Iskariot. Dit is niet zomaar een toevallig detail; het heeft een diepere symbolische betekenis.

Het omstoten van zout staat namelijk al eeuwenlang symbool voor ongeluk en verraad. Da Vinci plaatste dit symbool heel bewust bij Judas, wiens verraad van Jezus de centrale gebeurtenis van het christelijke lijdensverhaal zou worden.

7. Paling of haring?

Voor de toevallige kijker is het misschien niet zo belangrijk wat er op tafel ligt, maar kunsthistorici buigen zich er al jaren over. Er wordt gediscussieerd of er paling of haring wordt geserveerd.

Dit is essentieel voor de interpretatie, want deze vissen hebben een eigen symboliek. De Italiaanse woorden voor paling en haring kunnen namelijk verwijzen naar het concept van indoctrinatie of het afwijzen van religie. Dit zou weer een verwijzing kunnen zijn naar de apostel Petrus, die later drie keer zou ontkennen dat hij een volgeling van Jezus was.

6. Da Vinci schilderde met behulp van een spijker en hamer

Het perspectief van Het Laatste Avondmaal is een van de redenen waarom het werk zo revolutionair was. De muurschildering lijkt de ruimte van de eetzaal optisch te verlengen. Om dit te bereiken, sloeg Da Vinci een spijker precies in het midden van de muur (bij de slaap van Jezus).

Vanaf deze spijker spande hij verschillende touwtjes naar andere punten op de muur. Deze lijnen gebruikte hij als leidraad om een wiskundig perfect perspectief te creëren, waardoor het lijkt alsof de personages echt in de kamer aanwezig zijn.

5. Het einde van de wereld wordt voorspeld

Sommige onderzoekers zien in Het Laatste Avondmaal verborgen codes die de toekomst voorspellen. Onderzoekster Sabrina Sforza Galitzia bestudeerde verschillende wiskundige en astrologische tekens in de muurschildering.

Zij is ervan overtuigd dat Da Vinci een verborgen boodschap over de apocalyps in het werk heeft verstopt. Volgens haar berekeningen zou Da Vinci voorspellen dat een wereldwijde vloed op 1 november 4006 het einde van de wereld zal inluiden. Gelukkig hebben we dus nog vele eeuwen te gaan.

4. Slechts een klein deel is nog authentiek

Omdat het werk al snel na voltooiing begon te vervallen, is het door de eeuwen heen talloze malen hersteld. Aan het eind van de twintigste eeuw vond er een gigantische restauratie plaats onder leiding van Pinin Brambilla Barcilon.

Deze operatie duurde meer dan twintig jaar. Haar team onderzocht het schilderij op microscopisch niveau om latere toevoegingen te verwijderen en het origineel te redden. Experts schatten echter dat na alle beschadigingen en herstelwerkzaamheden slechts een fractie van de verf op de muur nog echt door de hand van Da Vinci zelf is aangebracht.

3. Er bestaan drie belangrijke kopieën

Leonardo Da Vinci had diverse leerlingen die hielpen bij zijn projecten. In de zestiende eeuw maakten drie van hen een kopie van dit wereldberoemde werk. Een van deze kopieën, door Giovanni Pietro Rizzoli (Giampietrino), is te bewonderen in de Royal Academy of Arts in Londen.

Omdat deze kopie op canvas is gemaakt met olieverf, is hij veel beter bewaard gebleven dan het origineel op de muur. Deze versie was dan ook een cruciale bron van informatie tijdens de laatste grote restauratie in Milaan.

Andere belangrijke kopieën zijn te vinden in:

• De Abdij van Tongerlo in België (toegeschreven aan Andrea Solari).
• De kerk van San Ambrogio in Ponte Capriasca, Zwitserland (toegeschreven aan Cesare da Sesto).

2. Het schilderij kan gelezen worden als bladmuziek

Sommige experts zoeken verder dan alleen het visuele aspect. De Italiaanse muzikant Giovanni Maria Pala ontdekte dat de posities van de handen van de apostelen en de broden op de tafel als muzieknoten gelezen kunnen worden.

Wanneer je deze “noten” van rechts naar links leest (de manier waarop Da Vinci schreef), ontstaat er een plechtige melodie van ongeveer veertig seconden. Hoewel critici sceptisch zijn, past het idee van een verborgen compositie perfect bij het imago van Da Vinci als universeel genie en muzikant.

1. Het schilderij is verwaarloosd en mishandeld

Het Laatste Avondmaal werd vroeger lang niet altijd zo gewaardeerd als nu. In de zeventiende eeuw hakten monniken een gat onderaan het schilderij om een deur naar de keuken te maken, waarbij de voeten van Jezus verloren gingen.

Tijdens de Franse bezetting gebruikten de soldaten van Napoleon de eetzaal als stal en gooiden zij zelfs met stenen naar de apostelen. Het dieptepunt was de Tweede Wereldoorlog: in 1943 werd het klooster geraakt door een geallieerd bombardement. De eetzaal werd grotendeels verwoest, maar de muur met de schildering bleef als door een wonder staan achter een bescherming van zandzakken.