Oorlogen, revoluties en nationalistische hervormingen hebben de wereldkaart hertekend. Wat ooit Constantinopel was heet nu Istanbul. Nieuw-Amsterdam werd New York. Soms verdwijnt een naam volledig, soms blijft de oude benaming hardnekkig in het dagelijks gebruik hangen. Dit zijn tien wereldsteden die officieel een andere naam kregen.
1. Istanbul – was Constantinopel (en Byzantium)
De stad aan de Bosporus begon als het Griekse Byzantium. In 330 na Christus doopte keizer Constantijn de plaats om tot Constantinopel. Hoewel de lokale bevolking de stad al eeuwenlang Istanbul noemde, bleef de oude naam internationaal dominant.
In 1930 verzocht de Turkse regering buitenlandse instanties officieel uitsluitend de naam Istanbul te gebruiken. Dit verzoek was onderdeel van de modernisering onder Mustafa Kemal Atatürk. De naam Istanbul komt van de Griekse uitdrukking ‘eis tin Polin‘, wat ‘naar de Stad’ betekent.
2. Mumbai – was Bombay
In 1995 veranderde India’s grootste stad officieel van Bombay naar Mumbai. De politieke partij Shiv Sena kwam dat jaar aan de macht in de deelstaat Maharashtra. Zij beschouwden Bombay als een koloniaal overblijfsel dat moest verdwijnen.
Mumbai verwijst naar Mumbadevi, een beschermgodin van de oorspronkelijke vissersgemeenschappen. ‘Aai’ betekent ‘moeder’ in het Marathi, de lokale taal. De naamswijziging paste in een grotere beweging waarbij Indiase steden hun pre-Britse namen terugkregen. Zo werd Madras omgedoopt tot Chennai en veranderde Calcutta in Kolkata.
3. Ho Chi Minhstad – was Saigon
Na de val van Saigon in 1975 eindigde de Vietnamoorlog. De stad werd samengevoegd met de omliggende provincie Gia Dinh. De nieuwe metropool kreeg de naam Ho Chi Minhstad, vernoemd naar de leider van de communistische beweging.
De hernoeming was een symbool van de Noord-Vietnamese overwinning. Toch blijft de naam Saigon hardnekkig voortleven. Inwoners gebruiken hem nog dagelijks, vooral voor de centrale districten. Ook de luchthaven draagt nog altijd de IATA-code SGN.
4. Sint-Petersburg – was Leningrad (en Petrograd)
Weinig steden veranderden zo vaak van naam als Sint-Petersburg. Tsaar Peter de Grote stichtte de stad in 1703 en vernoemde haar naar zijn beschermheilige. Bij het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog in 1914 klonk de naam te Duits. De stad werd omgedoopt tot Petrograd.
Na de dood van Lenin in 1924 volgde de naam Leningrad. Die naam droeg de stad bijna zeventig jaar, inclusief het beruchte beleg tijdens de Tweede Wereldoorlog. In 1991 stemden de inwoners via een referendum voor de terugkeer naar Sint-Petersburg. De omliggende regio heet overigens nog steeds Leningrad oblast.
5. Beijing – was Peking
Strikt genomen is Beijing nooit hernoemd. De Chinese naam is al eeuwen hetzelfde: 北京, wat ‘Noordelijke Hoofdstad’ betekent. Wat veranderde was de manier waarop westerse talen die naam spelden.
Vroege pogingen om het Chinees in Latijnse letters te schrijven leverden ‘Peking’ op. China ontwierp het pinyin-systeem al in 1958 voor eigen gebruik. Toen dit systeem decennia later internationaal de standaard werd, raakte de schrijfwijze Beijing geleidelijk ingeburgerd in het westen. Enkele sporen van de oude spelling blijven bestaan, zoals bij de prestigieuze Peking University.
6. Harare – was Salisbury
De hoofdstad van Zimbabwe heette tot 1982 Salisbury, vernoemd naar de Britse premier Lord Salisbury. Twee jaar na de onafhankelijkheid van Groot-Brittannië werd de koloniale naam vervangen. De nieuwe naam verwijst naar chief Neharawa, een lokale Shona-leider die het gebied bestuurde voordat de Britten arriveerden.
Deze wijziging maakte deel uit van een groter programma om koloniale namen te vervangen door inheemse alternatieven. Ook straten en pleinen in de stad kregen destijds nieuwe namen. Het hielp de jonge natie om een eigen identiteit vorm te geven.
7. Kinshasa – was Leopoldstad
Leopoldstad was de hoofdstad van Belgisch-Congo, vernoemd naar koning Leopold II. In 1966 werd deze koloniale naam vervangen door Kinshasa. Dit gebeurde tijdens een vroege golf van nationalisering onder president Mobutu, die later ook de landsnaam veranderde in Zaïre.
De nieuwe naam komt van Kinchassa, een dorp dat ooit op de plek lag waar de stad groeide. Het hernoemen van de hoofdstad was een van de eerste stappen om de herinnering aan het harde Belgische bewind uit het straatbeeld te wissen.
8. Jakarta – was Batavia
Batavia was bijna 350 jaar lang het hoofdkwartier van de VOC en later de hoofdstad van Nederlands-Indië. Na de Indonesische onafhankelijkheid verdween de koloniale naam en keerde de stad terug naar haar wortels.
Jakarta is afgeleid van Jayakarta, wat ‘glorieuze overwinning’ betekent in het Sanskriet. Die naam droeg de stad al voordat Jan Pieterszoon Coen haar in 1619 veroverde en Batavia noemde. De oude wijk Kota Tua ademt nog altijd de sfeer van vroeger.
9. New York – was Nieuw-Amsterdam
Nederlandse kolonisten startten de bouw van Nieuw-Amsterdam in 1625 op het eiland Manhattan. De nederzetting groeide uit tot een handelspost van de West-Indische Compagnie, compleet met een verdedigingsmuur die later de naam Wall Street zou opleveren.
In 1664 zeilde een Engelse vloot de haven binnen. Hoewel gouverneur Peter Stuyvesant aanvankelijk weerstand wilde bieden, bleek de militaire druk te groot. De stad werd uiteindelijk zonder grote militaire confrontatie overgedragen aan de Engelsen. De nieuwe machthebbers vernoemden de stad naar de hertog van York. De Nederlandse erfenis leeft voort in wijknamen als Harlem (Haarlem) en Brooklyn (Breukelen).
10. Tokyo – was Edo
Edo was eeuwenlang de machtigste stad van Japan. Het was de zetel van de shogun, terwijl de keizer ceremonieel in Kyoto verbleef. In 1868 stortte het shogunaat in en werd de keizerlijke macht hersteld tijdens de Meiji-restauratie.
De jonge keizer Meiji verhuisde naar Edo en doopte de stad om tot Tokyo, wat ‘Oostelijke Hoofdstad’ betekent. De naam is een directe verwijzing naar de ligging ten oosten van het oude keizerlijke Kyoto. De term Edo leeft voort in de Edo-periode, de historische aanduiding voor de tijd van het shogunaat.
