Top 10 weetjes over de paashaas

6 min lezen
Maak ons je Google favoriet
Top 10 weetjes over de paashaas

Tijdens het paasfeest zoeken miljoenen kinderen in de tuin naar gekleurde eieren en chocolade. Dat uitgerekend een haas die eieren verstopt, lijkt vanzelfsprekend, maar achter dat gebruik schuilt een opvallende geschiedenis van Duitse artsen, vliegende kerkklokken en eeuwenoude biologische misverstanden.

10. De paashaas komt uit Duitsland

paashaas komt uit Duitsland

We hebben het aan onze oosterburen te danken dat de paashaas elk voorjaar langskomt.

De eerste schriftelijke vermelding van de Osterhase stamt uit 1682, toen de Duitse hoogleraar geneeskunde Georg Franck von Franckenau schreef over een haas die gekleurde eieren verstopte in tuinen. Kinderen die zich goed hadden gedragen, maakten een nestje van hun hoed of pet waarin de haas ’s nachts zijn eieren achterliet.

Duitse emigranten namen dit gebruik in de achttiende eeuw mee naar Noord-Amerika, waar de hoed al snel plaatsmaakte voor het paasmandje. In Nederland werd er in 1825 voor het eerst over de paashaas geschreven, nadat Duitse immigranten de traditie, net als de kerstboom, naar onze streken hadden gebracht.

9. Ook chocolade paashazen komen uit Duitsland

chocolade konijn

Naast de verstopte eieren liggen de winkels elk voorjaar vol met chocoladehazen. Ook die traditie begon in Duitsland, waar kinderen in de negentiende eeuw eerst hazen van karton of stof klaarzetten die werden gevuld met snoepgoed, terwijl bakkers eetbare hazen vormden van brooddeeg en harde suiker.

Toen Duitsland uitgroeide tot een van de grootste chocoladeproducenten van Europa, verschenen halverwege de negentiende eeuw de eerste massieve chocoladehazen. Rond 1890 bedachten fabrikanten metalen draaimallen om holle chocoladehazen te gieten, die een stuk makkelijker af te bijten waren dan de massieve blokken.

8. Kinderen legden wortels klaar voor de paashaas

wortel voor de paashaas

Waar kinderen vandaag de dag tekeningen en een winterpeen in hun schoen zetten voor Sinterklaas en zijn paard, deden ze dat vroeger met Pasen ook voor de paashaas.

Kinderen legden een wortel in hun zelfgemaakte nestje om de hongerige haas naar hun tuin te lokken in ruil voor wat extra snoep. Overigens waarschuwen dierenartsen dat wortel helemaal niet zo goed is voor konijnen en hazen: winterpeen bevat veel suiker, waardoor het gebit en de darmen van echte konijnen en hazen veel beter gedijen op hooi en gras.

7. In sommige landen is de paashaas geen haas

pasen frankrijk

Pasen wordt wereldwijd gevierd, maar lang niet overal brengt een haas de eieren rond.

In Frankrijk en België luiden de kerkklokken vanaf Witte Donderdag niet meer als teken van rouw, en krijgen kinderen te horen dat deze vliegende kerkklokken naar Rome zijn vertrokken. In de paasnacht vliegen ze terug en strooien ze onderweg chocolade-eieren en chocoladeklokjes uit over de tuinen.

zweden pasen

In Zweden en Finland draait het feest om paasheksen (påskkärringar).

Die traditie stamt uit het volksverhaal dat heksen op Witte Donderdag op hun bezems naar een bijeenkomst van de duivel vlogen. Zweedse kinderen verkleden zich tijdens de paasdagen daarom met hoofddoekjes en geschminkte wangen als heks en kloppen bij hun buren aan om zelfgemaakte tekeningen te ruilen voor snoep.

6. In Australië maakt de paashaas plaats voor de bilby

Op het zuidelijk halfrond roept de paashaas gemengde gevoelens op.

Hazen en konijnen komen van nature niet voor in Australië, maar werden in de achttiende en negentiende eeuw door Britse kolonisten meegenomen. Nadat landeigenaar Thomas Austin in 1859 vierentwintig wilde konijnen vrijliet voor de jacht, groeiden die uit tot een miljoenenplaag die de lokale natuur kaalvrat.

Doordat de konijnen en hazen het leefgebied overnamen, raakte de inheemse Australische langoorbuideldas (bilby) met uitsterven bedreigd. Sinds 1991 voeren Australische natuurorganisaties daarom campagne om de paashaas te vervangen door de chocolade Easter Bilby, waarvan de opbrengst rechtstreeks naar het behoud van dit buideldier gaat.

5. Verwarring over het geslacht van de paashaas

gelsacht van de paashaas

Bij een echte haas in het veld is van buitenaf nauwelijks te zien of het een mannetje of een vrouwtje is, en precies diezelfde twijfel bestaat al eeuwen over de paashaas.

Op illustraties draagt hij vaak een herenvestje en een vlinderdas, terwijl hij tegelijkertijd zelf de eieren legt. Die dubbelzinnigheid sluit aan bij het oude volksgeloof dat mannelijke hazen ook jongen konden werpen: een misverstand dat ontstond door superfoetatie, waarbij een vrouwtjeshaas al tijdens haar dracht opnieuw bevrucht raakt en weken later zonder mannetje in de buurt plotseling een tweede nestje werpt.

4. De paashaas staat symbool voor vruchtbaarheid

Ostara

Zodra de dagen in het voorjaar lengen, zijn veldhazen op de open akkers volop te zien terwijl ze achter elkaar aan jagen en in korte tijd meerdere nestjes jongen krijgen.

In 1835 verbond de Duitse taalgeleerde Jacob Grimm deze voorjaarssymboliek aan de Oudgermaanse lentegodin Ostara (door de Angelsaksische monnik Beda in het jaar 725 Eostre genoemd, waar het Engelse Easter en het Duitse Ostern vandaan komen). Volgens die theorie smolt het oude lentefeest geleidelijk samen met het christelijke Pasen en komt de paashaas dus eigenlijk langs als teken van vruchtbaarheid en nieuw leven.

3. In de middeleeuwen stond hij juist voor maagdelijkheid

maagdelijkheid

Wie niet gelooft in de Germaanse oorsprong rond Ostara, komt uit bij een christelijke verklaring die teruggaat tot de Griekse oudheid. Omdat antieke schrijvers dachten dat hazen zichzelf zonder paring konden bevruchten en dus maagd konden blijven, kreeg het dier in de middeleeuwen een religieuze betekenis.

Kunstenaars brachten de haas en het witte konijn in verband met de Heilige Maagd Maria en de maagdelijke geboorte, zoals op Titiaans beroemde schilderij Madonna met het konijn uit 1530. Volgens sommigen groeide de haas via deze religieuze schilderkunst uit tot een vast symbool rond het paasfeest.

2. De paashaas legt zelf de eieren

paashaas legt zelf de eieren

Volgens de folklore brengt de paashaas de gekleurde eieren niet alleen rond, maar is hij ook degene die deze eieren zelf legt.

Een populair negentiende-eeuws verhaal vertelt dat de lentegodin Ostara ooit te laat was met het brengen van de lente en een halfbevroren vogeltje in de sneeuw vond. Omdat zijn vleugels beschadigd waren, veranderde ze hem in een snelle haas die als herinnering aan zijn vorige leven als vogel nog één keer per jaar tijdens het lentefeest felgekleurde eieren kon leggen.

Daarnaast is er een heel praktische verklaring vanaf het platteland.

In tegenstelling tot konijnen graven veldhazen geen ondergronds hol, maar slapen ze bovengronds in een ondiep graskuiltje tussen de nesten van weidevogels als de kievit. Als kinderen in het voorjaar op zoek gingen naar eieren en een geschrokken haas uit zo’n kuiltje zagen wegspringen, was het verhaal dat de haas die eieren zelf had gelegd snel geboren.

1. Een topsprinter in witte of bruine vacht

poolhaas

Op veel illustraties en in Amerikaanse films wordt de paashaas afgebeeld met een spierwitte vacht.

In de natuur hoort zo’n witte vacht bij de poolhaas (Lepus arcticus) uit het noorden van Canada en Groenland, die zich daarmee in de winter onzichtbaar maakt in de sneeuw en in de lente verkleurt naar grijsbruin. Met een topsnelheid van zestig kilometer per uur (en bij onze eigen Europese bruine veldhaas zelfs tot zeventig kilometer per uur) is het geen wonder dat de paashaas alle tuinen in één nacht weet af te werken.

We sluiten af met deze humoristische Duitse reclame waarin op een heel andere manier wordt uitgelegd waar de paashaas vandaan komt:

Meer lezen over de herkomst van bekende volksfiguren en fabelwezens? Bekijk dan ook onze weetjes over de tandenfee, zeemeermin weetjes, eenhoorn weetjes, de oorsprong van sprookjes, Nederlandse volksverhalen, mythische dieren, beroemde draken, de chimaera, beroemde reuzen en het Monster van Loch Ness.

Meer in Feestdagen

Reageren

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Populair in Wonen & Lifestyle