“Doe eens even normaal!” roept men wel eens naar anderen die, in hun ogen, afwijkend gedrag vertonen. Dat is echter gemakkelijker gezegd dan gedaan, want wat is nu precies “normaal”? Iedereen is wel een beetje anders, en niemand is dus precies zoals het theoretische ideaalbeeld. De gemiddelde Nederlander bestaat simpelweg niet. Toch hebben we vaak de drang om erbij te horen en willen we liever niet als “abnormaal” bestempeld worden.
Hoewel het onderscheid tussen zwart en wit, normaal en abnormaal, lastig te maken is, zijn er wel degelijk gradaties te herkennen. Veel hangt af van de situatie. Als je graag onzinwoorden gebruikt, kun je dit prima doen bij vrienden die je rariteiten kennen; het is dan een deel van je persoonlijkheid. Maar tijdens een formeel staatsbezoek aan een ambassade kun je dat gedrag beter even parkeren en je aanpassen aan de geldende etiquette.
Daarnaast speelt cultuur een enorme rol. Wat in de ene cultuur volkomen acceptabel is, kan in een andere cultuur als zeer vreemd worden ervaren. Denk maar aan de verschillende manieren waarop mensen elkaar begroeten of fysieke afstand bewaren. Wanneer gedrag echter schadelijk of zeer hinderlijk wordt voor de persoon zelf of de omgeving, spreken we in de medische wereld van een “aandoening”. De DSM (inmiddels zijn we bij de “DSM-5-TR”) is de internationale richtlijn voor het diagnosticeren van deze psychische stoornissen.
Binnen de psychiatrie zijn aandoeningen zoals autisme, ADHD of angststoornissen inmiddels goed bekend. Maar er bestaat ook een categorie stoornissen die zelfs voor experts zeldzaam en opmerkelijk zijn. In deze lijst bespreken we een aantal van deze bijzondere syndromen. De volgorde is willekeurig; het doel is niet om een oordeel te vellen, maar om inzicht te geven in de fascinerende werking van de menselijke geest.
1. Klinische lycantropie
Lycantropie is de naam voor de bovennatuurlijke kracht om als mens in een wolf te veranderen. Omdat dit in de literatuur meestal om wolven gaat, is de term afgeleid van de Griekse woorden “lykos” (wolf) en “anthropos” (mens). Wanneer mensen geloven in een transformatie naar andere dieren, spreken we van zoantropie. Mensen die lijden aan klinische lycantropie zijn er heilig van overtuigd dat zij een dier zijn of aan het veranderen zijn, ook al spreekt de fysieke realiteit dit tegen.
Het is een vorm van psychose waarbij de patiënt de werkelijkheid op een verwrongen wijze waarneemt, vaak gepaard gaand met hallucinaties. Sommigen ervaren een innerlijke transformatie, waarbij ze grommen, krabben of op handen en voeten lopen. Al in de oudheid werd dit gedrag beschreven; denk aan de Bijbelse koning Nebukadnezar die zich jarenlang als een os gedroeg. In de moderne psychiatrie wordt het vaak gezien als een symptoom van een andere onderliggende stoornis, zoals schizofrenie of een ernstige depressie.
2. Alice in Wonderland Syndroom
Dit syndroom, officieel het “syndroom van Todd” genoemd, spreekt door zijn naam direct tot de verbeelding. Het is een neurologische waarnemingsstoornis waarbij de patiënt moeite heeft om de ware grootte van objecten in te schatten. Net als Alice in het beroemde verhaal, kan iemand een kopje zien als een reusachtig object of juist een hele auto als een speelgoedje. De ogen werken prima, maar de verwerking in de hersenen hapert.
Naast visuele vervormingen hebben patiënten vaak last van migraine en een verstoord tijdsbesef. Ook de perceptie van het eigen lichaam kan veranderen; men voelt zich plotseling enorm groot of juist heel klein. De aandoening komt vaak in vlagen en wordt regelmatig gezien bij kinderen en tieners, waarbij de symptomen vaak afnemen naarmate men ouder wordt. Het kan echter ook een voorbode zijn van epilepsie of veroorzaakt worden door infecties.
3. Het Wandelende Lijk Syndroom (Cotard)
Dit syndroom is vernoemd naar de neuroloog Jules Cotard, die de aandoening in de 19e eeuw voor het eerst beschreef. De bijnaam “wandelende lijk syndroom” legt de kern van de stoornis direct bloot: patiënten verkeren in de waan dat ze dood zijn, niet meer bestaan, of dat hun organen zijn weggerot. Het is een nihilistische waan die vaak gepaard gaat met een diepe depressie.
Mensen met dit syndroom kunnen weigeren te eten (omdat een lijk immers niet hoeft te eten) en verwaarlozen hun persoonlijke hygiëne volledig. Er is sprake van een sterke de-personificatie, waarbij ze zich emotioneel en sociaal volledig afsluiten van de wereld. Het is geen optische illusie; ze zien de wereld wel correct, maar de interpretatie die hun brein eraan geeft is volledig losgezongen van de realiteit.
4. De-realisatie
Wanneer je aan de-realisatie lijdt, ervaar je de wereld om je heen als onwerkelijk, kunstmatig of “nep”. Het is alsof er een glazen wand tussen jou en de buitenwereld staat. Sommige mensen omschrijven het als het leven in een mist of het kijken naar een film met slechte beeldkwaliteit, waarbij alle emotionele kleuren zijn verdwenen.
Dit fenomeen kan betrekking hebben op het zicht, maar ook op geur en geluid. Hoewel het een beangstigende ervaring is, weten mensen met de-realisatie meestal wel dat er iets mis is met hun waarneming, wat het onderscheidt van een volledige psychose. Het wordt vaak veroorzaakt door extreme stress, trauma of paniekstoornissen, waarbij de hersenen als het ware een “beveiligingsmechanisme” inschakelen om de emotionele impact van de buitenwereld te dempen.
5. Hybristofilie
De term hybristofilie stamt van de Griekse woorden “hubris” (overmoed) en “philo” (liefde). In de volksmond wordt dit ook wel het “Bonnie en Clyde-syndroom” genoemd. Het is een parafilie waarbij iemand seksueel aangetrokken wordt tot mensen die ernstige misdrijven hebben begaan. Denk hierbij aan moord, verkrachting of gewapende overvallen.
Het gaat hier niet om masochisme; de hybristofiel wil niet per se zelf slachtoffer worden, maar raakt opgewonden door het “gevaarlijke imago” van de partner. Beruchte moordenaars zoals Ted Bundy of Richard Ramirez ontvingen duizenden liefdesbrieven van bewonderaars terwijl ze in de gevangenis zaten. Het is een complexe psychologische aandoening die vaak voortkomt uit een verlangen om een “ongetemd” persoon te redden of te controleren.
6. Synesthesie
Synesthesie is een fascinerend fenomeen waarbij verschillende zintuiglijke waarnemingen door elkaar lopen. De naam komt van het Griekse “syn” (tezamen) en “esthesis” (waarneming). Mensen met synesthesie horen bijvoorbeeld kleuren, zien letters in specifieke tinten of “proeven” woorden. Het is strikt genomen geen “ziekte”, maar een neurologische variatie in de hersenbedrading.
Een bekende vorm is dat elk getal een eigen kleur heeft (een “4” is bijvoorbeeld altijd rood). Het bijzondere is dat hersenscans aantonen dat bij deze mensen daadwerkelijk de kleurcentra in de hersenen oplichten als ze naar cijfers kijken. Het is dus geen verzonnen associatie, maar een echte, constante ervaring. Veel kunstenaars en muzikanten hebben synesthesie en gebruiken het als een extra bron van creativiteit.
7. Capgraswaan
De “Capgras-delusie” is een verontrustende waan waarbij de patiënt gelooft dat een naaste is vervangen door een bedrieger of een dubbelganger die er precies hetzelfde uitziet. Soms gaat dit zelfs zover dat men denkt dat de ander een robot of een alien is. Dit leidt vaak tot grote achterdocht en angst bij de patiënt.
Deze aandoening wordt vaak veroorzaakt door een breuk in de verbinding tussen het visuele systeem en het emotionele centrum in de hersenen. Men herkent het gezicht van de partner wel, maar de “emotionele klik” die normaal bij die herkenning hoort, blijft uit. Het brein verzint dan de logische (maar onjuiste) verklaring dat het wel een bedrieger moet zijn. Het komt vaak voor bij patiënten met dementie of na hersenletsel.
8. De Fregoli Waan
De Fregoli-waan is min of meer het omgekeerde van de Capgraswaan. Patiënten geloven dat verschillende mensen die ze tegenkomen in werkelijkheid allemaal één en dezelfde persoon zijn, die zich constant vermomt. De naam is afgeleid van Leopoldo Fregoli, een Italiaanse acteur die beroemd was om zijn bliksemsnelle kostuumwissels.
Deze waan gaat bijna altijd gepaard met paranoia; de patiënt voelt zich achtervolgd door die ene gedaanteverwisselaar. Het brein “over-identificeert” gezichten en koppelt ze allemaal aan die ene bron van angst. Net als bij Capgras is er hier sprake van een ernstige storing in het herkenningssysteem van de hersenen, vaak als gevolg van schizofrenie of organische hersenaandoeningen.
9. Parijs-syndroom
Dit is een zeer specifieke aandoening die vooral wordt waargenomen bij Japanse toeristen die Parijs bezoeken. Na jarenlang een geïdealiseerd beeld van de “stad van de liefde” te hebben gevormd, ervaren zij een enorme mentale breakdown wanneer ze geconfronteerd worden met de rauwe werkelijkheid van een drukke, soms onvriendelijke wereldstad.
De symptomen variëren van duizeligheid en angst tot hallucinaties en hartkloppingen. Het is een extreme vorm van cultuurshock, gevoed door de grote taalbarrière en het enorme verschil in sociale etiquette tussen Japan en Frankrijk. Het Japanse consulaat in Parijs heeft zelfs een 24-uurs hulplijn voor landgenoten die lijden aan dit bijzondere syndroom.
10. Stendhal-syndroom
Het Stendhal-syndroom, ook wel “hyperkulturemia” genoemd, overkomt mensen die emotioneel overweldigd worden door de schoonheid van kunst of architectuur. De symptomen zijn onder andere een versnelde hartslag, verwarring en soms zelfs flauwvallen bij het zien van meesterwerken. Het wordt vaak geassocieerd met Florence, waar de concentratie aan kunst zo hoog is dat sommige toeristen letterlijk “bezwijken” onder de esthetische indrukken.
De naam komt van de Franse schrijver Stendhal, die zijn overweldigende ervaring in Florence in 1817 beschreef. Pas in 1979 werd het door een Italiaanse psychiater officieel als syndroom gekarakteriseerd. Een vergelijkbare reactie is het “Jeruzalem-syndroom”, waarbij bezoekers van de heilige stad een religieuze psychose ervaren door de historische en spirituele lading van de plek.
Het woord “syndroom” betekent in feite een verzameling symptomen die (nog) niet door een eenduidig fysiek proces verklaard kunnen worden. Hoewel een naam het probleem niet direct oplost, zorgt het wel voor erkenning van het lijden van de patiënt. Of het nu gaat om het zien van kleuren bij muziek of de overtuiging dat je een wolf bent: de menselijke geest blijft een van de meest complexe en onvoorspelbare gebieden van de wetenschap.
10 reacties
Synethesie lijkt mij eerder een gave dan een aandoening. Diegenen die er aan ‘lijdt’ kan er juist veel voordeel van hebben. B.v. Daniel Tammet kan mede zoveel cijfers achter het getal pi onthouden vanwege zijn synesthesie.
mensen met een psygische stoornis , of ziekten worden , in deze maatschappij , opgeborgen in grote krankzinnige instellingen en met medicatie gedrogeerd met de daarbij behorende bijwerkingen van de medicatie worden zijn niet beter ,maar zijn de psygoten en andere gevaarlijke Geeestelijk gestoorden zieken mensen opgeborgen in deze,,, psygiatrische zieken huizen ,,,,, .waar zij anoniem hun leven slijten en zullen overlijden
Ike heb convertiestoornis dat is dat mijn hersens mijn lichaam niet meer aan wilt sturen alleen het rotte is mijn psycholoog weet niet hoe je het moet behandelenen.
Dat is erg Romero
Ik vraag me af of jij niet een geestelijke of mentale afwijking hebt. Zelf heb ik een oom gehad die in zo’n instelling heeft gezeten en hij is er toentertijd enorm op vooruitgegaan. Ik ben benieuwd wat jij met psychoten zou doen als je een land aan kon sturen?
ja
Instellingen bestaan niet meer en dat is verouderd. Hol klinkende gangen zoals on de Valiriuskliniek, en Santpoort Noord, Vogelenzang, en Groot Lankum, Licht en kracht, en Noorder sanatorium. Ze konden er veel mensen in herbergen en zaten verstopt in de bossen. Slaapzalen met zes personen of drie of twee en nu hebben ze slaapkamer voor een persoon met keukenblokje en sanitaire voorzieningen maar toen moest je dat delen met een hele groep waar je mee op die afdeling zat. Nu wonen en leven ze meer in de maatschappij. Dit doen ze om hospitalisatie te voorkomen. Zo vinden zij het gezonder dat iemand opgenomen wordt in de maatschappij. Meestal hebben ze wel een passend netwerk om zich heen en zo niet dan zal er hoop ik een oplossing voor te vinden zijn. Er zijn ook woonzorgcentra met ieder een kamer en hal keukenblok en eigen sanitair en op de kamer een t.v. met eigen meubels en een bed. Ze hebben daar meer privacy dan in een vroeger psychiatrisch ziekenhuis waar je de kamer moest delen. Dan was er een gezamenlijke woonkamer en dan sliep je op zaal met meer mensen en soms waren dit zes of drie of twee. Je krijgt nogal vlug een label en dit heeft niet zo”n goede invloed. Op den duur denk je dat iedereen dat denkt en je vertrouwen gaat er niet op vooruit als je telkens al bij voorbaat zo behandeld wordt. Ze zijn dan niet meer objectief en zonder vooroordelen. Nu kan men acuut worden opgenomen op een psychiatrische afdeling in een algemeen ziekenhuis en ook wel voor langere opname en daarna wordt er bekeken of je weer zelfstandig kunt wonen of in een woonzorgcentrum of beschut wonen of in een beschermde woonvorm met ieder een eigen kamer en keukenblok hal en sanitaire voorzieningen en meubels in de kamer en een bed. de kamers zijn ruim opgezet en hebben meer privacy dan vroeger het geval was. je moest dan een slapkamer met anderen delen met een nachtkastje en een kledingkast en de douches werden door de hele afdeling in gebruik genomen. Er was dan ook een gezamenlijke huiskamer maar die hebben ze in een woonzorgcentrum ook en hebben een bibliotheek. je kunt je eten ook op je kamer op eten maar op een afdeling in het algemeen ziekenhuis hebben ze wel een gezamenlijke eetkamer. . .
Sinds die oudere psychiatrische ziekenhuizen er niet meer zijn zwerven er meer op straat. Nu is er een aanjaagteam voor verwarde personen. Als iemand met een rechtelijke macht opgenomen was en . probeerde te ontvluchten dan ging de politie er achter aan zoeken naar die persoon. Vroeger kregen ze hun natje en droogje en iedere dag te eten maar nu valt dit weg. Met een goed netwerk zullen ze er wel iets voor zoeken en als het niet gaat een andere oplossing zoeken. Beschut wonen, of beschermde woonvorm en dan leren ze woonvaardigheden. Voor de mensen die medicijnafhankelijk zijn blijven daar wonen. Kwetsbare groepen verdienen bescherming en een leefbaar en waardig bestaan. Als je op straat moet leven leef je in slechte omstandigheden. Er zijn mensen waar waarschijnlijk niemand meer naar omkijkt en die gaan passend of sluitend netwerk hebben of voelen zich onbegrepen. .
boring
Ik ken ’n Morroccanse vrouw en die doet heel raar. Ze hou ineens op met wat ze aan het doen bent en blijfd dan staren en dan valt ze en gaat schreeuwen. Ik denk dat het toneelspel is om haar Nederlandse man gek te maken, want die durft haar nu niet meer alleen te laten. Haar psigiater wil haar ook niet meer behandelen.
Haar man is nu dood en ze heefd hem niet gereanimeerd en de vorige avond ook niet het ziekewagen besteld toen hy heel erg ziek was. Kennen julie dit soort gedrag. Ik moet het gewoon weten aub.