Sommige van de meest iconische bouwwerken ter wereld hadden nooit mogen blijven staan. Ze werden ontworpen als tijdelijke constructies, bedoeld om na een paar jaar te worden afgebroken. Maar het publiek werd verliefd, de sloopplannen verdwenen in een la, en nu zijn het monumenten.
Dit zijn tien gebouwen die hun eigen houdbaarheidsdatum ruimschoots hebben overleefd.
1. De Eiffeltoren, Parijs (1889)
Gustave Eiffel bouwde zijn 300 meter hoge ijzeren toren voor de Wereldtentoonstelling van 1889, ter ere van het honderdjarig jubileum van de Franse Revolutie. De vergunning gold voor twintig jaar. In 1909 zou de toren worden afgebroken.
Parijzenaars haatten het ding aanvankelijk. Maar de toren bewees zijn nut als zendmast voor radio en later televisie. En het publiek kwam massaal. In 1909 was afbraak ondenkbaar geworden. Nu is de Eiffeltoren het meest bezochte betaalde monument ter wereld, met zeven miljoen bezoekers per jaar.
2. Hollywood Sign, Los Angeles (1923)
Oorspronkelijk stond er “Hollywoodland” op de heuvel boven Los Angeles: een reclamebord voor een vastgoedproject. De 15 meter hoge letters, voorzien van 4.000 gloeilampen, zouden achttien maanden blijven staan totdat alle kavels waren verkocht.
De Grote Depressie maakte een einde aan het vastgoedproject, maar niet aan het bord. Het verviel, de letter H stortte in, en in 1949 besloot de stad om “LAND” te verwijderen en alleen “HOLLYWOOD” te laten staan. In 1978 werd het bord volledig vervangen door een duurzame stalen versie.
3. De London Eye, Londen (2000)
Het reuzenrad aan de Theems werd gebouwd om het nieuwe millennium te vieren. De vergunning gold voor vijf jaar. Critici noemden het een “witte olifant” en een “kermisattractie” die het uitzicht op Westminster verpestte.
Maar 3,5 miljoen bezoekers per jaar veranderden de mening. In 2002 kreeg de London Eye een permanente vergunning. Nu is het een van de meest iconische beelden van Londen, net zo onmisbaar als Big Ben of Tower Bridge.
4. De Biosphere, Montreal (1967)
Buckminster Fuller ontwierp zijn geodetische koepel als het Amerikaanse paviljoen voor Expo 67 in Montreal. De koepel van 76 meter diameter was een showcase voor Fullers revolutionaire bouwprincipes. Na de expo zou het worden afgebroken.
In 1976 vatte de acryl buitenhuid vlam tijdens renovatiewerkzaamheden. Het stalen skelet bleef staan, kaal en spookachtig. In plaats van het te slopen, transformeerde de stad het in een milieumuseum. Nu is de Biosphere een monument voor zowel Fullers visie als voor het hergebruik van “tijdelijke” structuren.
5. Het Atomium, Brussel (1958)
Dit 102 meter hoge model van een ijzerkristal, 165 miljard keer uitvergroot, werd gebouwd voor de Wereldtentoonstelling van 1958. Het symboliseerde het optimisme van het atoomtijdperk. De bedoeling was afbraak na de expo.
Maar het Atomium werd als snel een symbool van Brussel. Afbraak was politiek onmogelijk. In 2006 werd het volledig gerenoveerd met nieuwe aluminium beplating. Nu ontvangt het meer dan 600.000 bezoekers per jaar en is het het meest gefotografeerde gebouw van België.
6. De Cutty Sark, Londen (1869)
Strikt genomen geen gebouw maar een schip, maar het principe geldt. De Cutty Sark was een theeklipper die in 1954 tijdelijk in een droogdok in Greenwich werd geplaatst voor restauratie. Het schip zou daarna ergens anders heen. Zeventig jaar later staat de Cutty Sark er nog steeds en is het een van de populairste attracties van Londen. In 2007 verwoestte een brand grote delen van het schip, maar het werd herbouwd.
7. De Farnsworth House, Illinois (1951)
Mies van der Rohes meesterwerk van glas en staal werd gebouwd als weekendhuisje voor Dr. Edith Farnsworth. Het was experimenteel, radicaal minimalistisch, en niet ontworpen om eeuwen mee te gaan. Farnsworth zelf haatte het: te warm in de zomer, te koud in de winter, totaal geen privacy.
Het huis werd een icoon van modernistische architectuur. Na decennia van verwaarlozing en overstromingsschade kocht een conserveringsorganisatie het in 2003. Nu is het een museum en een bedevaartsoord voor architectuurliefhebbers.
8. De Space Needle, Seattle (1962)
Gebouwd voor de Wereldtentoonstelling van 1962, de Century 21 Exposition. De 184 meter hoge toren met zijn vliegende schotel-achtige top was futuristisch en gedurfd, maar niet per se permanent bedoeld.
De eigenaren hadden echter een slimme zet gedaan: ze bouwden de toren op privégrond in plaats van expoterrein. Toen de expo sloot, bleef de Space Needle staan. Nu is het het symbool van Seattle, net zo onlosmakelijk verbonden met de stad als de Eiffeltoren met Parijs.
9. Crystal Palace, Londen (1851, vernietigd 1936)
Joseph Paxtons revolutionaire glazen paleis werd gebouwd voor de Great Exhibition van 1851 in Hyde Park. Het was de grootste glazen constructie ooit gebouwd en zou na de tentoonstelling worden afgebroken.
In plaats daarvan werd het verplaatst naar Sydenham Hill en herbouwd als permanent tentoonstellingscentrum. Het Crystal Palace stond er 85 jaar, tot een verwoestende brand in 1936.
10. De Tempel van Debod, Madrid (1968)
Een Egyptische tempel van 2.200 jaar oud, gedemonteerd en verscheept naar Madrid. Een geschenk van Egypte nadat Spanje had geholpen bij het redden van monumenten tijdens de bouw van de Aswandam. De tempel werd “tijdelijk” opgesteld in een park terwijl een permanent museum werd gepland.
Dat museum kwam er nooit. De tempel staat nog steeds in het Parque del Oeste, nu een van de meest romantische plekken van Madrid om de zonsondergang te bekijken.
