De zeespiegel stijgt. Tussen 2013 en 2022 steeg die met gemiddeld 4,6 mm per jaar, het snelste tempo in minstens 3.000 jaar. Voor de meeste kustbewoners is dit een abstract probleem. Voor bewoners van laaggelegen eilandstaten is het existentieel. Sommige eilanden zijn al verdwenen. Veel meer staan op de nominatie.
Dit zijn tien (groepen) eilanden die bedreigd worden door de stijgende zee.
1. Kiribati
De republiek Kiribati bestaat uit 33 koraalatollen en één verheven koraaleiland, verspreid over 3,5 miljoen km² in de Stille Oceaan. Het hoogste punt is 3 meter boven zeeniveau. De zeespiegel stijgt hier met 1,2 cm per jaar, vier keer sneller dan het wereldgemiddelde.
In 1999 verdwenen twee onbewoonde eilanden van Kiribati onder water: Tebua Tarawa en Abanuea. In 2014 kocht de toenmalige president 20 km² land op Fiji als “klimaatverzekering” voor zijn bevolking. “Verhuizen zal geen keuze zijn,” zei hij. “Het zal noodzaak zijn.”
2. Malediven
De Malediven zijn met gemiddeld 1,5 meter boven zeeniveau het laagst gelegen land ter wereld. Meer dan 500.000 mensen leven op zo’n 1.100 koraaleilanden. De hoofdstad Malé propt 200.000 inwoners op een gebied ter grootte van twee Central Parks.
Schattingen suggereren dat 80% van de eilanden onbewoonbaar kan worden tegen 2050 bij het huidige tempo van zeespiegelstijging. Toch bouwt de Malediven volop uit: luchthavens worden uitgebreid en nieuwe resorts verschijnen. Optimisme of ontkenning? De regering speelt dubbel: alarmeren op het wereldtoneel, bouwen aan de kust.
3. Tuvalu
Negen koraalatollen in de Stille Oceaan, totale landoppervlakte 26 km². De premier noemt zeespiegelstijging “een groeiende bedreiging voor onze hele bevolking.” Op het hoofdeiland Fongafale is de breedste plek 400 meter: genoeg voor een landingsbaan, meer niet.
Projecties voorspellen dat in 2100 95% van Fongafale bij hoogtij overstroomt . De regering presenteerde in 2022 een adaptatieplan om 3,6 km² kunstmatig te verhogen. Interessant detail: een studie uit 2018 vond dat 74 van de 101 eilanden van Tuvalu stabiel zijn gebleven of zelfs gegroeid, doordat koraalzand door stormen op de eilanden wordt gedeponeerd. De langetermijntrend blijft echter zorgwekkend.
4. Marshalleilanden
Op de Marshalleilanden is zeespiegelstijging al een zichtbare realiteit. In de hoofdstad Majuro zijn stukken land die normaal droog zijn, permanent verzwolgen door de zee. De zeespiegel stijgt hier met 7 mm per jaar, het dubbele van het mondiale gemiddelde.
De eilanden zijn ook “nucleair erfgoed”: de VS voerde hier 67 kernproeven uit tussen 1946 en 1958. De Runit Dome, een betonnen koepel die nucleair afval afdekt, dreigt te overstromen als de zeespiegel verder stijgt. Klimaatverandering ontgrendelt ook vervuiling uit het verleden.
5. Fiji
Fiji is relatief hoger gelegen dan zijn Pacifische buren, maar niet veilig. Het dorp Vunidogoloa was in 2014 het eerste in de Stille Oceaan dat volledig verhuisde vanwege zeespiegelstijging. Sommige dorpen melden een verlies van 15 tot 20 meter kustlijn door erosie in de afgelopen decennia.
De verwachting is dat de zeespiegel rond Fiji met 43 cm stijgt tegen 2050. Fiji heeft $50 miljoen aan groene obligaties uitgegeven om aanpassingen te financieren: mangrovenbossen herstellen, koraalriffen beschermen, zeewanden bouwen.
6. Seychellen
Ten oosten van Afrika liggen de Seychellen, een archipel waar 85% van de ontwikkeling en bevolking langs de kust geconcentreerd is. Een studie toonde dat de zeespiegel hier sneller stijgt dan in de afgelopen 6.000 jaar.
Een stijging van één meter zou 70% van het landoppervlak onder water zetten. De belangrijkste eilanden zijn van graniet en dus hoger, maar de koraaleilanden zijn kwetsbaar. Toerisme, de ruggengraat van de economie, zou verwoest worden.
7. Torres Strait Islands (Australië)
Tussen Australië en Papoea-Nieuw-Guinea liggen zo’n 270 eilanden, waarvan enkele tientallen bewoond door inheemse Torres Strait Islanders. In een historische rechtszaak in 2025 hoorde een Australische rechtbank hoe de zeespiegel hier met 6 cm per decennium steeg tussen 1993 en 2019. De bewoners klaagden de Australische overheid aan wegens nalatigheid in klimaatbeleid.
8. Florida Keys (VS)
Een ketting van koraaleilanden voor de zuidpunt van Florida, verbonden door de Overseas Highway. De Keys zijn laaggelegen en gebouwd op poreuze kalksteen. Orkaan Irma in 2017 gaf een voorproefje: 25% van de huizen werd verwoest of zwaar beschadigd.
De zeespiegel in Zuid Florida stijgt sneller dan gemiddeld. Zoutwater dringt het drinkwater binnen. Wegen overstromen steeds vaker, niet door stormen maar door gewone hoge tij. De vraag is niet of maar wanneer delen onbewoonbaar worden.
9. Solomon Eilanden
In 2016 bevestigde wetenschappelijk onderzoek dat vijf van de Solomon Eilanden verdwenen waren en zes andere ernstige erosie ondergingen. Het waren kleine, onbewoonde riffen, maar het toonde wat komt.
De hoofdstad Honiara ligt op Guadalcanal, het grootste eiland. Hoger gelegen dorpen nemen vluchtelingen op van lagergelegen kustgemeenschappen.
10. Tangier Island (VS)
Een klein eiland in de Chesapeake Bay, 20 km van de kust van Virginia. Beroemd om zijn krabbenvisserij en tijdcapsule-achtige levensstijl: geen auto’s, smalle straatjes en dialecten uit de 17e eeuw.
Meer dan 60% van het eiland is verdwenen sinds 1850. De rest zal naar verwachting binnen 25 tot 50 jaar volgen. De 400 inwoners zijn verdeeld: sommigen ontkennen klimaatverandering, anderen accepteren het lot. Er is geen evacuatieplan. Het eiland verdwijnt langzaam in de baai.
Nuance en complexiteit
De relatie tussen zeespiegelstijging en eilanden is complexer dan “water stijgt, eiland zinkt.” Koraaleilanden zijn dynamisch. Ze groeien door sedimentafzetting van gezonde riffen. Sommige eilanden groeien zelfs terwijl de zee stijgt, zolang het koraal gezond blijft.
Maar gezond koraal is zeldzaam. Oceaanverzuring en opwarming veroorzaken koraalverbleking. Zonder gezonde riffen stopt de sedimentaanvoer en worden eilanden kwetsbaarder.
Bovendien: zelfs als een eiland niet verdwijnt, kan het onbewoonbaar worden. Zoetwater raakt verzilt. Landbouwgrond wordt onbruikbaar. Steeds frequentere overstromingen maken normaal leven onmogelijk. De bewoonbaarheidsgrens wordt eerder bereikt dan de zichtbaarheidsgrens.
