De wereldkaart die we kennen liegt niet echt, maar hij vervormt wel. De Mercator-projectie, ontworpen in 1569 voor zeevaarders, vergroot landoppervlaktes naarmate ze dichter bij de polen liggen. Gebieden rond de evenaar behouden hun juiste schaal, waardoor ze op de kaart in verhouding veel kleiner lijken dan de opgeblazen noordelijke en zuidelijke regio’s.
Het resultaat: we onderschatten systematisch de grootte van Afrika, Zuid-Amerika en Zuidoost-Azië. Dit zijn tien gebieden en landen die veel groter zijn dan ze op de kaart lijken.
1. Afrika (als continent)
Afrika is geen land, maar de vervorming op de kaart is zo extreem dat het continent een aparte vermelding verdient. Op de standaard Mercator-kaart lijkt Groenland even groot als Afrika. In werkelijkheid past Groenland veertien keer in Afrika.
Het Afrikaanse continent meet ruim 30,3 miljoen vierkante kilometer. Daarin passen de Verenigde Staten, China, India, Japan en het grootste deel van Europa samen. De Mercator-projectie verkleint Afrika niet fysiek, maar blaast de gebieden bij de polen zo ver op dat het continent op de kaart de helft kleiner lijkt dan het in werkelijkheid is ten opzichte van die regio’s.
2. Democratische Republiek Congo
De DRC is het op één na grootste land van Afrika. Het is groter dan heel West-Europa bij elkaar. Op de kaart lijkt het een middelgroot Afrikaans land. In werkelijkheid meet het 2,34 miljoen vierkante kilometer.
Frankrijk, Duitsland, Spanje, Italië, Polen, Nederland, België, Zwitserland en Oostenrijk passen samen in de DRC. Het land strekt zich uit over een enorme afstand en bevat het op één na grootste regenwoud ter wereld.
3. Algerije
Algerije is het grootste land van Afrika, maar op de kaart lijkt het kleiner dan Scandinavië. Met 2,38 miljoen vierkante kilometer is het landoppervlak bijna tienmaal zo groot als dat van het Verenigd Koninkrijk. Van noord naar zuid is Algerije ongeveer 2.000 kilometer lang. Dat is vergelijkbaar met de afstand van Amsterdam naar Napels.
4. Brazilië
Brazilië ziet er op de kaart al groot uit, maar de ware omvang is nog indrukwekkender. Met een landoppervlakte van 8,51 miljoen vierkante kilometer is het land in pure landmassa groter dan de gehele Verenigde Staten, mits je daar de grote binnenwateren en territoriale zeeën weglaat.
5. Indonesië
Indonesië wordt vaak onderschat omdat het uit eilanden bestaat die verspreid over de oceaan liggen. Leg je de eilandengroep over Europa, dan strekt deze zich uit van Ierland tot voorbij de Kaspische Zee.
De archipel telt meer dan 17.000 eilanden en meet van west naar oost zo’n 5.100 kilometer. Dat is breder dan de breedte van de Verenigde Staten van kust tot kust. Met een landoppervlakte van 1,9 miljoen vierkante kilometer is het veruit het grootste land van Zuidoost-Azië.
6. Mexico
Op de kaart lijkt Mexico een bescheiden land onder de enorme massa van de Verenigde Staten. In werkelijkheid is Mexico bijna twee miljoen vierkante kilometer groot, wat ruim vijfmaal de oppervlakte van Duitsland is.
Mexico is groter dan Frankrijk, Spanje, Duitsland, Italië en het Verenigd Koninkrijk samen. De visuele vertekening komt doordat de Verenigde Staten op een hogere breedtegraad liggen en door de Mercator-projectie sterk worden opgeblazen.
7. Saoedi-Arabië
Saoedi-Arabië lijkt op de kaart een middelgroot land in het Midden-Oosten. Met 2,15 miljoen vierkante kilometer is het groter dan Mexico en het op vier na grootste land van Azië.
De uitgestrekte woestijnlandschappen maken het lastig om de schaal in te schatten. Het land is qua oppervlakte vergelijkbaar met een groot deel van West-Europa. Het gehele Arabische schiereiland, waar Saoedi-Arabië het grootste deel van uitmaakt, is met 3,2 miljoen vierkante kilometer overigens net iets kleiner dan het totale landoppervlak van India.
8. Kazachstan
Kazachstan is het negende grootste land ter wereld, maar krijgt in de media weinig aandacht. Met 2,72 miljoen vierkante kilometer is het groter dan heel West-Europa.
Van west naar oost is de afstand vergelijkbaar met de reis van Portugal naar Moskou. Toch lijkt Kazachstan op de kaart een bescheiden speler in Centraal-Azië. Om de interne logistiek en communicatie te versimpelen, heeft de overheid alle voormalige tijdzones in 2024 samengevoegd tot één enkele nationale tijdzone (UTC+5).
9. India
India lijkt op de kaart compact vergeleken met reuzen als Rusland of Canada. Maar met bijna 3,3 miljoen vierkante kilometer is het de nummer zeven van de wereld. Het land is groter dan Argentinië en ongeveer even groot als Europa wanneer je Rusland weglaat. In India wonen meer dan 1,4 miljard mensen, hiermee is het het land met de meeste inwoners.
10. Australië
Australië ligt volledig geïsoleerd op het zuidelijk halfrond, omringd door enorme oceanen. Door deze eenzame positie onderaan de wereldkaart is de werkelijke schaal van het land op het oog nauwelijks in te schatten.
De Mercator-projectie rekt het continent weliswaar wat uit omdat het verder van de evenaar ligt, maar de visuele leegte om het land heen maskeert de gigantische landoppervlakte van 7,7 miljoen vierkante kilometer.
De enorme uitgestrektheid wordt pas duidelijk wanneer je reistijden gaat vergelijken. De vliegafstand van Perth naar Sydney is groter dan een vlucht van Amsterdam naar Bagdad. Het land is in zijn eentje bijna even breed als de afstand van Lissabon naar Moskou. Omdat we op de standaardkaart vooral focussen op de grote landmassa’s van het noordelijk halfrond, blijft de ware omvang van deze reusachtige eilandstaat vaak onopgemerkt.
De logica van de kaart
De Mercator-projectie was nooit bedoeld als een politieke of topografisch accurate wereldkaart. Gerardus Mercator ontwierp hem in de zestiende eeuw puur zodat zeevaarders met een kompas rechte koerslijnen konden trekken op zee. Dat vereiste dat de mazen van het netwerk naar de polen toe loodrecht en evenredig moesten worden vergroot.
Het onvermijdelijke resultaat is dat Groenland, Canada, Rusland en Scandinavië er gigantisch uitzien, terwijl landen rond de evenaar hun ware schaal behouden en daardoor kleiner overkomen. Interactieve kaarten zoals thetruesize.com laten prachtig zien hoe de wereld er werkelijk uitziet als je landen verschuift.
