Johannes Vermeer, een van de bekendste Nederlandse kunstschilders, wordt geroemd om zijn vermogen de meest ideale compositie te kiezen. In combinatie met een subtiel kleurgebruik heeft Vermeer meesterwerken afgeleverd die eeuwen later nog altijd bezoekers naar musea trekken. Deze lijst rangschikt tien van zijn werken op algemene bekendheid bij het grote publiek, niet op kunsthistorisch gewicht. Dat verklaart waarom een technisch werk als “De Schilderkunst” hier lager staat dan een schilderij dat vooral bekend werd door zijn geschiedenis, zoals “Het concert”.
1. Meisje met de parel
Ook het “Meisje met de parel” is een tronie, en laat een opvallende gelaatsuitdrukking zien. Het meisje op dit schilderij lijkt wat verrast, haar geopende mond wekt de suggestie dat ze iets wil zeggen. Sommige kunsthistorici opperen dat Vermeers oudste dochter Maria model stond, die in de periode dat hij aan dit werk werkte, omstreeks 1665, ongeveer de leeftijd van het meisje had, al blijft dit een theorie.
Natuurlijk keert ook hier de kleur blauw terug: het meisje draagt een blauwe tulband. Opvallender nog is de parel, die Vermeer met uitgekiende verfstreken laat springen. Het “Meisje met de parel” is te bewonderen in het Mauritshuis in Den Haag en is zonder twijfel het bekendste en meest geliefde schilderij van Johannes Vermeer.
2. Het melkmeisje
In een veilingcatalogus uit 1696 wordt “Het melkmeisje” vermeld als “een meyd die melk uytgiet”. De titel klopt eigenlijk niet, want zo werd in die tijd een vrouw genoemd die melk aan huis leverde. Het schilderij toont een dienstmeisje dat, uiterst geconcentreerd, melk uitschenkt, waarbij de precisie waarmee ze werkt extra wordt benadrukt door de schaars ingerichte ruimte.
In 1908 kwam dit meesterwerk in handen van de Vereniging Rembrandt. Sindsdien maakt “Het melkmeisje” deel uit van de collectie van het Rijksmuseum in Amsterdam, waar het samen met “Meisje met de parel” geldt als het bekendste Vermeer-duo.
3. Gezicht op Delft
Omstreeks 1660 werkte Johannes Vermeer aan “Gezicht op Delft”. Bijzonder aan dit werk is dat er geen interieur op te zien is, het betreft een zogenaamd stadsgezicht, net als bij “Het straatje”. Het schilderij is gemaakt vanuit een bovenhuis aan de Schie en toont enkele vrouwen in boerenkleding, met een trekschuit in het water.
Door de lichtinval wordt de aandacht gevestigd op de toren van de Nieuwe Kerk. Het schilderij hangt, net als “Meisje met de parel”, in het Mauritshuis in Den Haag en is daarmee een van de meest bezochte en herkenbare Vermeers van Nederland.
4. Het concert
Bijzonder aan “Het concert” is dat het een van de weinige schilderijen van Vermeer is waarop meer dan twee figuren staan afgebeeld. Hij maakte het omstreeks 1664. Het werk doet wat denken aan “De muziekles”, ook daarop is een muzikale opvoering in besloten kring te zien, al is “Het concert” veel lichter van kleur en komt de opvoering dichterbij.
In 1990 werd “Het concert” gestolen uit het Isabella Stewart Gardner Museum in Boston, samen met twaalf andere werken in wat nog altijd de grootste onopgeloste kunstroof ter wereld is. Het schilderij is nooit teruggevonden en geldt met een geschatte waarde van zo’n 250 miljoen dollar als het meest waardevolle nog vermiste kunstwerk ter wereld, wat het ondanks zijn afwezigheid tot een van Vermeers bekendste werken heeft gemaakt.
5. Brieflezende vrouw in het blauw
Omstreeks 1663 werkte Johannes Vermeer aan de “Brieflezende vrouw in het blauw”. Hierop is een jonge vrouw te zien die een brief leest, omringd door enkele meubelstukken. Door het weglaten van hoeken, een plafond en een vloer creëerde hij een heel eigen wereld rondom de vrouw, een aanpak die kenmerkend is voor Vermeer.
Je kunt dit veelgereproduceerde werk bewonderen in het Rijksmuseum in Amsterdam. Leuk om te weten: de “Brieflezende vrouw in het blauw” was het eerste schilderij van Vermeer dat in handen kwam van dit museum. Het werk staat ook wel bekend als “Het blauwe vrouwtje” of simpelweg “Brieflezende vrouw”.
6. De Schilderkunst
“De Schilderkunst” wordt door kunsthistorici gezien als Vermeers meest ambitieuze werk, een soort verzameldoek van al zijn capaciteiten. Naar alle waarschijnlijkheid maakte hij dit schilderij tegen het einde van zijn loopbaan. Het feit dat Vermeer het doek signeerde en tot zijn dood zelf bewaarde, wordt vaak uitgelegd als teken dat hij het als zijn belangrijkste werk beschouwde.
Centraal op “De Schilderkunst” staat een flamboyante schilder die een portret maakt van een jong meisje. Sinds 1946 is dit meesterwerk in handen van het Kunsthistorisches Museum in Wenen, waar het geheel afzonderlijk op een grote wand hangt. Bij het brede publiek is het minder bekend dan Vermeers Nederlandse topstukken, maar onder kenners geldt het als zijn technische hoogtepunt.
7. Vrouw met de waterkan
Op de “Vrouw met de waterkan” zien we hoe een vrouw, enigszins in gedachten verzonken, bezig is met een waterkan, terwijl ze met haar andere hand het geopende venster vasthoudt. Er gaat een grote rust uit van dit werk, een resultaat van het kleurgebruik waarin sereen blauw een hoofdrol speelt, in combinatie met de verstilde beweging van de vrouw.
De “Vrouw met de waterkan” maakt onderdeel uit van de collectie van het Metropolitan Museum of Art in New York en wordt gezien als een van de meest poëtische werken van Vermeer. Leuk om te weten: dit was het eerste werk van Vermeer dat naar Amerika werd gebracht.
8. De Astronoom
Samen met “De Geograaf” vormde “De Astronoom” een pendant: op beide schilderijen staat een wetenschapper afgebeeld. Op “De Astronoom” zien we hoe een man een globe bekijkt, vermoedelijk de hemelglobe van de hand van Jodocus Hondius.
Kenners opperen dat de afgebeelde wetenschapper Antonie van Leeuwenhoek voorstelt, die in dezelfde periode en dezelfde stad als Vermeer leefde, al is dat nooit met zekerheid vastgesteld. Je kunt “De Astronoom” bezichtigen in het Louvre in Parijs.
9. Meisje met de rode hoed
In de National Gallery of Art in Washington D.C. wordt het “Meisje met de rode hoed” tentoongesteld. In 1995 was dit meesterwerk even in Nederland, uitgeleend aan het Mauritshuis in Den Haag. Het schilderij is met 23 bij 18 centimeter opvallend klein en toont het gezicht en de romp van een vrouw in een blauwe mantel, de favoriete kleur van Vermeer, met een rode baret op haar hoofd. Dit type portret noemt men een “tronie”.
Onderzoekers ontdekten in 2022 met geavanceerde beeldtechnieken dat onder de verflagen een eerdere, andere compositie schuilgaat. Recenter onderzoek uit 2025 wees uit dat dit weleens Vermeers enige overgebleven mannenportret zou kunnen zijn, al staat dat nog niet volledig vast. Bij het brede publiek blijft dit desondanks een van zijn minder bekende werken.
10. Slapend meisje
In 1657 schilderde Johannes Vermeer het “Slapend meisje”. Met dit werk zette hij de overgang in van traditionele historieschilderkunst naar een meer moderne aanpak. Het toont een jonge vrouw die met haar ogen dicht aan tafel zit, mogelijk na het drinken van de wijn uit de karaf die voor haar staat.
Het werk geeft bovendien een inkijkje in een andere kamer op de achtergrond. Helaas is het schilderij verschillende keren gerestaureerd, waardoor met name het stilleven op de tafel aan kracht heeft ingeboet. Het “Slapend meisje” maakt onderdeel uit van de collectie van het Metropolitan Museum of Art in New York en is van deze tien het minst bekend bij het brede publiek.
Meer beroemde schilders
- 10 Beroemde Nederlandse Schilders
- Vincent van Gogh Schilderijen top 10
- Top 10 Rembrandt van Rijn Schilderijen
- Leonardo Da Vinci Schilderijen
- Top 10 Salvador Dali Schilderijen
- Top 10 Piet Mondriaan Schilderijen
- Pablo Picasso Schilderijen
- Top 10 Beroemdste Schilderijen
- 10 Mona Lisa weetjes
- 10 Beroemde zelfportetten
- 10 Duurste Schilderijen
- Top 10 Italiaanse Schilders
