Beroemde schilders vinden altijd weer inspiratie voor een mooi schilderij. Of het nu een bloemenveld is, een tafel vol lekkernijen of een portret van een bekend gezicht uit hun tijd: ze maken er telkens weer iets kunstzinnigs van. Sommige schilders vinden ook inspiratie wanneer ze in de spiegel kijken, en creëren dan zelfportretten waar generaties later nog steeds over gepraat wordt. Deze top 10 zet de meest bijzondere op een rij.
10. Man met rode tulband – Jan van Eyck
Dit paneeltje uit 1433 geldt als het vroegste zelfstandige zelfportret uit de westerse schilderkunst en daarmee eigenlijk als het startpunt van het hele genre. De directe, bijna confronterende blik van de geportretteerde man was destijds ongekend: nooit eerder had een schilder de toeschouwer zo recht aangekeken vanuit een portret. Zekerheid over de identiteit is er niet, maar het opschrift “Als ich kan” op de lijst, een woordspeling die verwijst naar Van Eycks eigen naam, wordt door veel kunsthistorici gezien als een sterke aanwijzing.
9. Las Meninas – Diego Velázquez
Geen klassiek zelfportret, maar wel een van de meest besproken schilderijen uit de kunstgeschiedenis waarin de maker zichzelf een hoofdrol geeft. Velázquez schildert zichzelf middenin het tafereel, palet en penseel in de hand, terwijl hij naar de kijker kijkt alsof die zelf model staat. Door zichzelf letterlijk aan het werk te tonen, temidden van de Spaanse koninklijke familie, verheft de schilder zijn eigen ambacht tot een net zo belangrijk onderwerp als de adel om hem heen.
8. Naakt zelfportret met grimas – Egon Schiele
Dit zelfportret valt op tussen de statige portretten van traditionele schilders. Egon Schiele was een bekende schilder in de tijd van het expressionisme, en dat is duidelijk te zien aan dit werk, want zijn zelfportret oogt ontzettend intens. Op zijn gezicht zie je een grimas, terwijl zijn dunne lichaam in gekke vormen gebogen wordt. Dit is overigens niet het enige zelfportret dat de schilder gemaakt heeft: Egon Schiele staat bekend om zijn vele zelfportretten die stuk voor stuk even absurd als indringend zijn.
7. Zelfportret – Albrecht Dürer
Dit schilderij stamt uit het jaar 1500 en werd door Albrecht Dürer geschilderd toen hij pas 28 jaar oud was. Het is opmerkelijk omdat Dürer erop uitziet als Jezus. Experts speculeren al eeuwen over de betekenis daarachter: mogelijk verheerlijkt Dürer zichzelf, maar het kan net zo goed betekenen dat de schilder het gevoel had te lijden zoals Jezus dat deed. Hoe dan ook is het een realistisch schilderij dat het talent van de schilder op indrukwekkende wijze weergeeft.
6. Zelfportret als Allegorie van de Schilderkunst – Artemisia Gentileschi
Artemisia Gentileschi was een van de weinige vrouwelijke Barokschilders die tijdens haar leven internationale erkenning kreeg, in een tijd waarin de kunstacademies vrijwel volledig gesloten waren voor vrouwen. In dit werk uit 1638-1639 schildert ze zichzelf niet zomaar als kunstenaar aan het werk, maar als de personificatie van de schilderkunst zelf, compleet met de symbolische attributen die daarbij horen. Het maakt dit zelfportret uniek: Gentileschi beeldt zichzelf niet af als iemand die schildert, maar als het schilderen zelf.
5. Self-Portrait – Andy Warhol
Andy Warhol is misschien wel een van de meest bekende kunstenaars uit de moderne tijd. Vlak voor zijn dood schilderde de kunstenaar een reeks zelfportretten, waarvan dit misschien wel het beroemdste is. Net als bij veel van zijn andere werken bestaan er meerdere kopieën van het portret, in het rood, groen, geel, paars en blauw. Voor Warhol was het maken van kopieën een weerspiegeling van de moderne tijd waarin we leven, waarin fabrieken aan de lopende band identieke producten maken.
4. Zelfportret met Baret en Opstaande Kraag – Rembrandt van Rijn
Rembrandt is bekend geworden dankzij indrukwekkende schilderijen zoals de Nachtwacht, maar de schilder is minstens zo bekend om zijn vele zelfportretten. Dit portret is een van de meest beroemde die de schilder ooit heeft gemaakt, omdat het een mooi kijkje geeft in het leven van de schilder. Ouderdom heeft toegeslagen, maar tegelijkertijd kent Rembrandt op dit punt in zijn leven meer rijkdom. De schilder staat er bovendien om bekend dat hij nooit voorzichtig is in de zelfportretten die hij maakt: hij laat iedere rimpel en iedere imperfectie zien.
3. Zelfportret met Verbonden Oor – Vincent van Gogh
Bijna iedereen kent wel het verhaal van Vincent van Gogh, een van de meest beroemde schilders die Nederland ooit heeft voortgebracht. De kunstenaar maakte in totaal ongeveer dertig zelfportretten, maar achter dit schilderij zit een bijzonder verhaal. De schilder was langzaam maar zeker aan het aftakelen en sneed een stuk van zijn eigen oor af met een scheermes. Dit kunstwerk ontstond na dat wereldberoemde incident, waardoor we Van Gogh hier zien met een verbonden oor.
2. Zelfportret – Leonardo da Vinci
Leonardo da Vinci was een ongelooflijk getalenteerde kunstenaar die in staat was om prachtige schilderijen en beeldhouwwerken te maken. Deze roodkrijttekening geldt voor zover bekend als het enige zelfportret dat vandaag de dag nog aan hem wordt toegeschreven, al staat die toeschrijving onder kunsthistorici al decennia ter discussie. De man op het portret ziet er namelijk ouder uit dan Da Vinci ooit is geworden, wat sommigen doet vermoeden dat de kunstenaar zichzelf wilde afbeelden zoals hij er tien tot twintig jaar later uit zou zien.
1. Zelfportret met Doornenhalsband – Frida Kahlo
Frida Kahlo wist als geen ander hoe het is om te leven met pijn en tegenslagen. Op jonge leeftijd kreeg ze een zwaar ongeluk, waardoor ze in totaal meer dan dertig operaties moest ondergaan en altijd met pijn moest leven. Die pijn wist ze om te zetten in iets moois dankzij haar vele schilderijen. Elk schilderij bevat wel bepaalde symboliek die met lijden te maken heeft: in dit werk zie je een doornenhalsband om haar nek, een duidelijk teken van de innerlijke worsteling waarmee de kunstenares leefde.
Van Van Eycks vroege spiegelblik tot Frida Kahlo’s fysieke pijn op doek: het zelfportret bewijst al bijna zeshonderd jaar dat een schilder niet alleen de wereld om zich heen kan vastleggen, maar ook zichzelf, met alle imperfecties en emoties die daarbij horen. Wie meer wil weten over deze en andere meesters, vindt hieronder een aantal verdiepende artikelen: 10 Beroemde Nederlandse Schilders, Vincent van Gogh Schilderijen top 10, Top 10 Rembrandt van Rijn Schilderijen, Johannes Vermeer Schilderijen, Leonardo Da Vinci Schilderijen, Top 10 Salvador Dali Schilderijen, Top 10 Piet Mondriaan Schilderijen, Pablo Picasso Schilderijen, Top 10 Beroemdste Schilderijen, 10 Mona Lisa weetjes, 10 Duurste Schilderijen, Top 10 Italiaanse Schilders en Andy Warhol schilderijen.
