10 weetjes over ‘Oumuamua – een mysterieus object in ons zonnestelsel

In 2017 gebeurde er iets unieks. Voor de allereerste keer in de geschiedenis zagen we een object door ons zonnestelsel vliegen dat niet van hier kwam. Geen komeet, geen gewone asteroïde, maar een “interstellair object”.

De ontdekking op 19 oktober 2017 zette de astronomische wereld op zijn kop. Was het een rotsblok? Een ijsberg? Of toch… een ruimteschip? Dit zijn de 10 meest opmerkelijke feiten over ‘Oumuamua, inclusief de laatste theorieën.

1. De naam is een tongbreker (met een betekenis)

Officieel heet het ding saaiweg 1I/2017 U1. Die “1I” staat voor “1st Interstellar”. Maar de bijnaam is veel mooier. De astronomen op Hawaï die hem ontdekten, noemden hem ‘Oumuamua.

Let op het accentje (‘) aan het begin; dat hoort erbij. In het Hawaïaans betekent het vrij vertaald: “Een boodschapper van ver die als eerste arriveert”. Een poëtische naam voor een steen die al honderden miljoenen jaren eenzaam door de Melkweg zwerft.

2. Sigaar of Pannenkoek?

Artist concept: Zo stelden we het ons eerst voor (ESO/M. Kornmesser)

In het begin dacht iedereen dat ‘Oumuamua de vorm van een sigaar had. Dat beeld ging de hele wereld over. Maar recentere analyses van hoe het licht weerkaatste, suggereren iets anders.

Waarschijnlijk lijkt het object meer op een platgeslagen pannenkoek of een scherf. Het object tuimelde ook door de ruimte (het draaide niet netjes om zijn as), wat suggereert dat het ooit een gewelddadige klap heeft gehad in zijn thuisstelsel voordat het de ruimte in werd geslingerd.

3. Het grote mysterie: Hij gaf gas

Dit is het punt waar de wetenschappers slapeloze nachten van kregen. Toen ‘Oumuamua langs de zon vloog, gebeurde er iets vreemds: hij versnelde.

Normaal versnellen kometen omdat er gas uitspuit (als een raketmotor) door de hitte van de zon. Maar ‘Oumuamua had geen staart van gas of stof. Toch kreeg hij een extra zetje dat niet door zwaartekracht verklaard kon worden. Hij week af van de berekende koers. Hoe kon een steen zonder motor of zichtbare uitstoot ineens gas geven?

4. De Alien-theorie (Harvard Professor)

Vanwege die onverklaarbare versnelling kwam Avi Loeb, een gerespecteerd professor aan Harvard, met een controversiële theorie: ‘Oumuamua is kunstmatig.

Volgens Loeb zou het een “light sail” (zonnezeil) kunnen zijn van een buitenaardse beschaving, of een afgedankte sonde die voortgestuwd wordt door de straling van de zon. Hoewel de meeste wetenschappers dit te ver vonden gaan, kon niemand zijn theorie in de eerste jaren 100% weerleggen. Het maakte ‘Oumuamua in één klap wereldberoemd.

5. De oplossing: De Waterstof-ijsberg

Pas in 2023 kwamen wetenschappers (Jennifer Bergner en Darryl Seligman) met de meest aannemelijke, natuurlijke verklaring. ‘Oumuamua is waarschijnlijk een “waterstof-ijsberg”.

Door de kosmische straling is het ijs in de steen veranderd in waterstofgas. Toen het object opwarmde bij de zon, ontsnapte dit waterstof. Omdat waterstofgas onzichtbaar is voor onze telescopen, zagen we geen staart, maar zorgde het wel voor de versnelling. Geen aliens dus, maar wel een uniek chemisch proces.

6. Een enorme snelheid

Toen ‘Oumuamua ons zonnestelsel binnenkwam, ging hij al hard. Maar na zijn lanceer-moment langs de zon, bereikte hij een topsnelheid van 87,3 kilometer per seconde.

Ter vergelijking: een kogel uit een geweer gaat ongeveer 1 kilometer per seconde. Door deze bizarre snelheid wisten astronomen direct dat hij niet in een baan om de zon kon blijven. Hij was slechts op doorreis en schiet nu met 26 km/s richting het sterrenbeeld Pegasus, om nooit meer terug te keren.

7. Hij is niet meer alleen (Borisov)

Tot 2019 was ‘Oumuamua uniek. Maar toen ontdekten we nummer twee: 2I/Borisov.

In tegenstelling tot zijn mysterieuze broer, gedroeg Borisov zich wél normaal. Het was duidelijk een komeet met een staart, die toevallig uit een ander stelsel kwam. Het bevestigt wat astronomen al dachten: er vliegen waarschijnlijk miljoenen van dit soort objecten door ons zonnestelsel, maar ze zijn meestal te klein of te donker om te zien.

8. Waar komt hij vandaan?

Eerlijk antwoord? Geen flauw idee. Hij kwam grofweg uit de richting van de ster Wega (in het sterrenbeeld Lier).

Maar omdat ‘Oumuamua er honderdduizenden jaren over heeft gedaan om hier te komen, stond Wega toen helemaal niet op die plek. Astronomen hebben zijn baan terugberekend, maar hij lijkt niet uit een specifiek lokaal stelsel te komen. Hij is een echte galactische zwerver die misschien al miljarden jaren dakloos is.

9. De kleur van de ruimte

Hoewel we geen foto hebben (alleen een lichtpuntje), weten we door spectroscopie dat ‘Oumuamua roodachtig tot paars van kleur is.

Dit komt waarschijnlijk door “tholins”. Omdat het object miljoenen jaren is gebombardeerd door kosmische straling en sterrenwind, is de buitenlaag “verbrand” en veranderd in een organische, teer-achtige smurrie. Het is een soort beschermlaagje dat het ijs binnenin beschermt.

10. Kunnen we hem nog inhalen? (Project Lyra)

‘Oumuamua is nu alweer ver voorbij Neptunus en bijna onzichtbaar. Hij is weg. Of toch niet?

Er bestaat een serieus plan, genaamd Project Lyra, om een sonde achter het object aan te sturen. Met de huidige raketten is dat onmogelijk, maar met toekomstige technologieën (zoals nucleaire motoren of laser-zeilen) zouden we hem rond het jaar 2050 kunnen inhalen. Voorlopig blijft het echter bij kijken naar de data die we hebben.