We leven in een hoogtechnologische samenleving en worden omringd door supersnelle computers en allerlei elektronische snufjes. De techniek evolueert tegenwoordig razendsnel; wat vandaag nog splinternieuw lijkt, is morgen al verouderd.
Wie echter denkt dat al onze technologische kennis zich pas de laatste paar eeuwen heeft ontwikkeld, heeft het grondig mis. De prototypes van centrale verwarming, batterijen, drones en zelfs gedetailleerde wetboeken werden al vele duizenden jaren geleden bedacht door briljante geesten uit de oudheid.
De armbanden van Mezin
Nabij het plaatsje Mezin in Oekraïne vond men in 1907 botten van prehistorische mensen die circa 20.000 tot 22.000 jaar geleden leefden. Archeologische opgravingen brachten een nederzetting aan het licht met tal van gebruiksvoorwerpen en sieraden. Men vond er onder meer de oudst bekende muziekinstrumenten.
De merkwaardigste vondsten zijn echter twee armbanden, gemaakt van de ivoren slagtanden van mammoeten. In het ivoor werden symmetrische figuren gekerfd die mogelijk dienden als de allereerste zon- en maankalenders. Dit suggereert dat onze verre voorouders al complexe wiskundige patronen gebruikten om de tijd bij te houden.
De Batterij van Bagdad
Batterijen lijken een moderne uitvinding, maar in de jaren 30 van de vorige eeuw werd een voorouder ontdekt die ongeveer 2.000 jaar oud is. Het voorwerp, opgegraven nabij Bagdad, lijkt op een kruik afgesloten door een stop van asfalt. Binnenin zat een geoxideerde ijzeren staaf, omringd door een koperen cilinder.
Wanneer men de kruik vulde met een geleidende vloeistof zoals citroensap, ontstond een systeem met twee elektroden: het basisprincipe van een batterij. Deze kruik leverde waarschijnlijk een lage spanning van ongeveer één volt. Men vermoedt dat deze antieke batterijen werden gebruikt voor galvanisatie, waarbij dunne laagjes goud of zilver op metalen voorwerpen werden aangebracht.
Een Zwitsers mes van Romeinse makelij
Het moderne Zwitserse zakmes dateert van eind 19e eeuw, maar het concept was al bekend bij de Romeinen. Het Fitzwilliam Museum in Cambridge bezit een Romeins multitool uit de 3e eeuw na Christus.
Dit kostbare voorwerp van zilver en ijzer bevat een spatel, een lepel, een vork, een tandenstoker en een prikker. Het was ongetwijfeld een luxeartikel voor rijke reizigers die onderweg van alle gemakken voorzien wilden zijn. Het toont aan dat de behoefte aan compacte, multifunctionele instrumenten van alle tijden is.
Het mechanisme van Antikythera
In 1901 vonden duikers bij het eiland Antikythera een ingewikkeld mechanisme in een gezonken schip. Dit apparaat wordt beschouwd als de allereerste analoge computer in de geschiedenis. Het stamt uit de eerste eeuw voor Christus en werd aangedreven door een complex stelsel van tandwielen.
Het instrument kon de stand van de zon, de maan en diverse planeten nauwkeurig weergeven. Het duurde meer dan een eeuw voordat wetenschappers de volledige werking van dit verbazingwekkende staaltje antieke techniek konden doorgronden. Je kunt de overblijfselen bewonderen in het Nationaal Archeologisch Museum van Athene.
De voorloper van centrale verwarming
De oude Grieken legden rond 350 voor Christus al de basis voor centrale verwarming met het hypocaustum-systeem. De Romeinen perfectioneerden dit principe en pasten het toe in badhuizen en villa’s. De vloer rustte op korte pijlers, waardoor een holle ruimte ontstond.
Hete lucht en rook van een centrale oven vulden deze ruimte en verwarmden de vloer erboven. Via stenen kanalen in de muren kon de warmte zelfs naar hogere verdiepingen worden geleid. Hoewel comfortabel, was het systeem arbeidsintensief; slaven moesten het vuur dag en nacht brandend houden.
De Chinese vuurdraakraket
China is de grondlegger van de rakettechnologie. Al in de 14e eeuw ontwikkelden zij raketten aangedreven door buskruit. Een van de meest indrukwekkende ontwerpen was een tweetrapsraket: een holle bamboebuis met een drakenhoofd.
In het achterste gedeelte zat de hoofdlading buskruit, terwijl er kleinere raketten in het middendeel verstopt zaten. Zodra de hoofdlading was opgebrand, ontstak een lont de kleinere projectielen die uit de bek van de draak vlogen. Hiermee konden doelen op 3 kilometer afstand geraakt worden, een prestatie die destijds ongekend was.
De voorloper van de seismograaf
De Chinese geleerde Zhang Heng ontwierp in het jaar 132 na Christus de seismoscoop, de verre voorouder van de moderne seismograaf. Het instrument zag eruit als een grote bronzen vaas met acht drakenhoofden rondom de rand, die elk een balletje vasthielden.
Precies daaronder zaten kikkers met geopende bek. Bij de trillingen van een aardbeving zorgde een intern mechanisme ervoor dat een draak het balletje liet vallen in de bek van de kikker. Zo kon men niet alleen vaststellen dat er een aardbeving was, maar ook uit welke windrichting de schokken kwamen.
De eerste drone
De Griek Archytas, die leefde in de 4e eeuw voor Christus, wordt vaak de vader van de mechanica genoemd. Hij slaagde erin een mechanische houten duif te bouwen die ongeveer 200 meter ver kon vliegen, aangedreven door stoom of perslucht.
Deze robotvogel is mogelijk de eerste drone in de geschiedenis. Hoewel er weinig fysieke bewijzen zijn overgebleven, werd de vogel later uitgebreid beschreven in de geschriften van andere beroemde wetenschappers uit de oudheid, zoals Heron van Alexandrië.
De dolk van Toetanchamon – gemaakt van meteoriet
In het graf van de Egyptische farao Toetanchamon vond Howard Carter in 1925 twee merkwaardige dolken. Recent onderzoek heeft aangetoond dat het ijzer van deze dolken buitengewoon veel nikkel en kobalt bevat.
Omdat men in de tijd van Toetanchamon (14e eeuw v.Chr.) nog geen ijzererts kon smelten, was dit een mysterie. De samenstelling komt echter exact overeen met die van meteorieten. De oude Egyptenaren gebruikten dus letterlijk materiaal uit de ruimte om de meest waardevolle voorwerpen voor hun farao te smeden.
De code van Hammurabi – Het eerste wetboek
Op een basaltzuil van ruim twee meter hoog staat de code van Hammurabi gegraveerd, een van de oudste wetboeken ter wereld. Hoewel het geen machine is, getuigt het van een hoogstaande maatschappelijke technologie. De zuil toont koning Hammurabi en bevat wetten over erfrecht, handel en huurcontracten.
Ook het beroemde principe van oog om oog, tand om tand is hierin vastgelegd. Dit wetboek uit de 18e eeuw voor Christus bewijst dat men duizenden jaren geleden al begreep dat een complexe samenleving niet kan functioneren zonder duidelijke, vastgelegde regels voor iedereen.
