Top 10 Beroemde Ontdekkingsreizigers die de wereld in kaart hebben gebracht

Het waren moedige mannen die in de loop van de geschiedenis vanuit Europa de rest van de wereld ontdekten. Sommigen reisden duizenden kilometers over land naar het oosten, zoals Marco Polo en Ibn Battuta. De meesten voeren echter de wereldzeeën over op zoek naar nieuwe gebieden en werelddelen. Namen als Vasco da Gama, Marco Polo, Christoffel Columbus en James Cook blijven in ons geheugen gegrift. Hieronder een lijstje van 10 beroemde ontdekkingsreizigers die grote delen van de wereld in kaart hebben gebracht.

10. Pedro Alvares Cabral

De naam Pedro Alvares Cabral klinkt misschien wat minder bekend in de oren, maar deze Portugese ontdekkingsreiziger heeft een grote bijdrage geleverd aan de Portugese expansie overzee. In opdracht van de Portugese kroon vertrok Cabral in 1500 met een vloot van 13 schepen richting India. Op 22 april 1500 stuitte hij op land: het tegenwoordige Brazilië. Of dit een toevalstreffer was of een bewuste koersafwijking, daar discussiëren historici nog steeds over. De bemanning legde in elk geval contact met de plaatselijke bevolking en maakte het gebied formeel bekend bij Portugal. Brazilië zou tot 1822 een Portugese kolonie blijven.

Na enkele weken vervolgde de vloot de reis naar India via de route rond Kaap de Goede Hoop. Daarbij ging een deel van de schepen verloren in zwaar weer op de Atlantische Oceaan. Cabral bereikte India (Calicut) later dat jaar, maar de expeditie verliep chaotisch en gewelddadig door spanningen met lokale machthebbers en handelaren. In Portugal werd zijn tocht tegelijk gezien als belangrijk en als duur betaald door verlies en conflict. In het huidige Brazilië wordt hij echter vaak als een van de “ontdekkers” van het land genoemd.

9. Ferdinand Magellaan

Ferdinand Magellaan was van Portugese afkomst maar ging later voor de Spaanse kroon werken. In opdracht van de koning van Spanje zocht hij een westelijke route om naar de Molukken te varen, waarmee Spanje een winstgevende specerijenhandel wilde opzetten. Met een vloot van vijf schepen vertrok Magellaan op 20 september 1519 in westelijke richting. Hij stak eerst de Atlantische Oceaan over en voer een heel stuk zuidelijk langs de kust van Zuid-Amerika. Tussen Vuurland en het Zuid-Amerikaanse vasteland vond hij een doorgang naar de Stille Oceaan, die later naar hem de Straat Magellaan werd genoemd.

De vloot voer verder in westelijke richting en stak de Stille Oceaan over richting de Filipijnen. Daar werd Magellaan op 27 april 1521 gedood op het strand van het eiland Mactan tijdens een schermutseling met de inheemse bevolking. Zijn bemanningsleden vervolgden de tocht, bereikten de Molukken en zetten via Afrika koers naar Europa. Uiteindelijk bereikte in 1522 slechts één van de vijf schepen het thuisland Spanje. Deze expeditie was de eerste waarbij een volledige reis om de wereld werd gemaakt.

8. James Cook

James Cook is een van de bekendste Britse ontdekkingsreizigers. Cook had al jaren zijn kennis van cartografie en navigatie bewezen tijdens zijn dienst in de Royal Navy. In 1768 vertrok hij op expeditie met het schip Endeavour. Tijdens deze eerste tocht bracht hij de kusten van Nieuw-Zeeland in kaart en verkende hij het oosten van Australië, wat enorme gevolgen zou hebben voor de Britse aanwezigheid in de regio.

Tijdens zijn tweede expeditie (1772 – 1775) voer Cook uitzonderlijk ver naar het zuiden, stak meerdere keren de Antarctische cirkel over en bewees vooral dat een “grote onbekende zuidwereld” niet lag waar men die eeuwenlang had gezocht. Hij deed ook eilanden aan in de Stille Oceaan en verzamelde een schat aan geografische en natuurkundige gegevens.

Zijn derde ontdekkingsreis (1776 – 1779) bracht hem opnieuw naar de Stille Oceaan. Hij verkende delen van de kust van Noord-Amerika en zocht naar een doorvaart richting de Atlantische Oceaan. In 1779 kwam Cook terug op Hawaï, waar hij op 14 februari 1779 werd gedood bij een confrontatie in Kealakekua Bay. De rest van de expeditie keerde pas in 1780 terug naar Engeland.

Op al zijn reizen had Cook tekenaars, biologen en andere wetenschapsmensen aan boord. Zijn expedities leverden een schat aan tekeningen en beschrijvingen op, niet alleen van de ontdekte gebieden, maar ook van dieren, planten en culturen.

7. John Cabot

Zijn werkelijke naam was Giovanni Caboto, maar deze Venetiaanse ontdekkingsreiziger is beter bekend onder zijn Engelse naam John Cabot. Na de “ontdekking van Amerika” door Columbus in 1492 speelde Cabot met het idee om zelf de Nieuwe Wereld te verkennen en gebieden in bezit te nemen. Hij legde zijn plannen voor aan de Engelse koning Hendrik VII, die zijn expeditie sponsorde. Cabot vertrok in mei 1497 met één schip, de Matthew, vanuit Bristol naar Noord-Amerika. Op 24 juni 1497 bereikte hij land, waarschijnlijk in het gebied van het huidige Newfoundland of een nabijgelegen kuststreek in het noordoosten van Canada.

Toen hij terugkeerde in Engeland, kreeg hij toestemming voor een tweede expeditie. In 1498 vertrok Cabot opnieuw met een vloot van vijf schepen richting Noord-Amerika. Daarna wordt het verhaal mistig: de expeditie verdween uit de bronnen en het lot van Cabot en zijn bemanning is tot vandaag onzeker. Er bestaan theorieën dat (een deel van) de vloot nog land bereikte, maar sluitend bewijs is schaars.

6. Marco Polo

Marco Polo (1254-1324) was een Venetiaanse ontdekkingsreiziger ‘avant la lettre’. Gedurende 24 jaar van zijn leven, van 1271 tot 1295, reisde hij naar gebieden in het Verre Oosten die toen in de westerse wereld volledig onbekend waren. Hij bezocht landen als Perzië en China en verbleef lange tijd aan het hof van de Mongoolse leider Koeblai Khan. Volgens zijn eigen verslag ondernam hij in die periode ook reizen en opdrachten door delen van Azië.

Na zijn terugkeer in Venetië werden zijn verhalen beroemd via het boek ‘Il Milione’. Marco Polo schreef onder meer over de pracht en praal aan het Mongoolse hof, het gebruik van steenkool als brandstof in China en over Japan als eilandrijk. Dat maakte diepe indruk op Europese lezers en beïnvloedde het beeld dat men in het Westen had van Azië.

5. Ibn Battuta

Ook Marokko bracht een groot ontdekkingsreiziger voort: Ibn Battuta (1304 – 1368). Hij bezocht een groot deel van de islamitische wereld in de loop van de 14e eeuw. De hoofdbestemming van zijn eerste reis was de heilige stad Mekka, maar Battuta maakte van de gelegenheid gebruik om ook Egypte, Irak en Iran aan te doen. Zijn volgende expedities brachten hem onder meer naar de Oost-Afrikaanse kust, Centraal-Azië, India en (volgens zijn reisverslag) ook China. Tijdens zijn laatste expeditie trok hij naar West-Afrika.

Volgens schattingen legde hij in zijn leven een enorme afstand af, groter dan die van veel bekender geworden Europese reizigers. Zijn ervaringen schreef hij neer in een omvangrijk reisverslag, ‘Rihla’ genoemd.

4. Vasco da Gama

Vasco da Gama was de eerste die India bereikte via een route om het Afrikaanse continent. Op 8 juli 1497 vertrok een vloot onder leiding van da Gama uit de haven van Lissabon. De expeditie kreeg te maken met stormen, scheurbuik onder de bemanning en spanningen met lokale machthebbers. Toch bereikte da Gama Calicut op 20 mei 1498. Daarmee lag de zeeweg naar de Indische Oceaan open voor Portugal.

De terugtocht verliep zwaar en kostte veel levens. Door tekort aan bemanning werd minstens één schip onderweg opgegeven. Da Gama leidde later nog een tweede expeditie (1502) die bekendstaat om hard optreden en geweld in de strijd om Portugese macht en handelsvoordeel. Zijn naam is dus onlosmakelijk verbonden met “ontdekken” én met de harde koloniale realiteit die daarop volgde.

3. Christopher Columbus

Christopher Columbus was van Genuaanse afkomst, maar stelde zijn talenten als ontdekkingsreiziger en zeevaarder ten dienste van Spanje. In opdracht van de Spaanse kroon vertrok hij in 1492 in westelijke richting de Atlantische Oceaan over. Hij kwam daarbij eerst aan op eilanden in de Bahama’s (de exacte landingsplek is onderwerp van discussie). Daarna verkende hij onder meer Cuba en Hispaniola.

Hij zou na deze historische reis nog drie andere reizen naar de Nieuwe Wereld maken. Pas tijdens zijn derde reis (1498) bereikte hij de kust van het vasteland van Zuid-Amerika. Toch bleef Columbus er tot het einde van zijn leven van overtuigd dat hij een route naar Azië had gevonden.

2. Amerigo Vespucci

De uit Florence afkomstige Amerigo Vespucci was eerst bankier en diplomaat, vooraleer hij ontdekkingsreiziger werd. Hij nam deel aan expedities langs de oostkust van Zuid-Amerika en schreef brieven en verslagen die in Europa breed werden verspreid. Vespucci concludeerde (of werd later zo gelezen) dat het geen rand van Azië was, maar een “Nieuwe Wereld”.

Vespucci beweerde zelf dat hij meerdere ontdekkingsreizen had geleid, maar historici betwisten een deel van zijn claim en bronnen. Hoe dan ook: zijn voornaam, in gelatineerde vorm “Americus”, werd gebruikt op kaarten en raakte verbonden aan het nieuwe continent. Zo ontstond de naam Amerika.

1. Leif Eriksson

Hoewel in vrijwel alle geschiedenisboekjes staat dat Christoffel Columbus Amerika ontdekte in 1492, gaat deze eer waarschijnlijk naar Leif Eriksson. Dit was een Noordse ontdekkingsreiziger die vermoedelijk al rond het jaar 1000 voet aan wal zette in Noord-Amerika. Archeologisch bewijs wijst erop dat Noormannen zich toen al vestigden in het gebied van het huidige Newfoundland (Canada). Leif Eriksson en zijn tijdgenoten noemden het gebied “Vinland”. De “ontdekking van Amerika” vond dus waarschijnlijk eeuwen eerder plaats dan 1492, al begon de blijvende Europese impact pas veel later.

Vrouwelijke ontdekkingsreizigers

Uiteraard zijn er ook veel dappere en avontuurlijke vrouwen belangrijk geweest in de geschiedenis. Helaas hadden ze vroeger minder mogelijkheden, en ze zijn dan ook in kleinere aantallen en minder bekend. Niettemin hebben we in het verleden al een uitgebreide top 10 geschreven over vrouwelijke ontdekkingsreizigers en avonturiers, zeker de moeite waard om te lezen!