Top 10 Beroemde Klokkenluiders

Klokkenluiders staan regelmatig in het middelpunt van de belangstelling. Het zijn personen die geheime informatie van bedrijven of overheidsinstanties doorspelen naar de pers, omdat zij vinden dat het algemeen belang hiermee gediend is. Hoewel ze in principe door de wet beschermd worden, ziet de praktijk er vaak minder rooskleurig uit. Wat zijn de tien beroemdste klokkenluiders uit de geschiedenis?

10. Ad Bos

Ad Bos is het levende bewijs dat een klokkenluider in Nederland niet altijd met open armen wordt ontvangen. Als bouwondernemer ontdekte hij in 1998 een schaduwboekhouding die bewees dat er in de bouwwereld verboden prijsafspraken werden gemaakt. Zijn onthullingen vormden de basis voor de parlementaire enquête naar de bouwfraude in 2002.

In plaats van waardering werd Bos echter jarenlang tegengewerkt. Hij werd zelf beschuldigd van omkoping en meineed, zaken waar hij later van werd vrijgesproken. Pas in 2009 kreeg hij een schadevergoeding van de overheid voor de jarenlange financiële en persoonlijke schade die hij door de tegenwerking van instanties had opgelopen.

9. Paul van Buitenen

Paul van Buitenen was in de jaren negentig werkzaam als ambtenaar bij de Europese Commissie. Samen met collega’s ontdekte hij bewijzen voor vriendjespolitiek en fraude bij de toekenning van budgetten. Toen de fraudedienst van de Commissie zijn rapporten negeerde, stapte hij naar de Groenen-fractie in het Europees Parlement.

Van Buitenen werd direct geschorst, maar de zaak lekte uit naar de pers. Het resulteerde in een gigantisch politiek schandaal, waardoor in 1999 de voltallige Europese Commissie onder leiding van Jacques Santer moest aftreden. In 2004 werd Van Buitenen als erkenning voor zijn moed zelf tot Europees Parlementslid gekozen.

8. Mordechai Vanunu

De Israëliër Mordechai Vanunu werkte als nucleair technicus in het geheimzinnige kerninstituut Dimona. Na zijn ontslag in 1986 speelde hij informatie en foto’s door aan de Britse krant “The Sunday Times”. Hiermee leverde hij voor het eerst het onomstotelijke bewijs dat Israël over kernwapens beschikte.

Voordat het artikel verscheen, werd Vanunu in Rome door de Mossad gedrogeerd en ontvoerd naar Israël. Hij werd veroordeeld voor hoogverraad en spionage en zat achttien jaar vast, waarvan elf jaar in eenzame opsluiting. Sinds zijn vrijlating in 2004 leeft hij onder strikte beperkingen en belandde hij nog regelmatig in de cel wegens contact met buitenlanders.

7. Karen Silkwood

Karen Silkwood werkte als chemicus in een plutoniumfabriek in Oklahoma. Als vakbondslid maakte zij zich grote zorgen over de gebrekkige veiligheidsmaatregelen en de gezondheidsrisico’s voor het personeel. Nadat zij zelf herhaaldelijk aan radioactief plutonium bleek te zijn blootgesteld, besloot ze bewijsmateriaal te verzamelen tegen de fabriek.

Eind 1974 was ze onderweg naar een afspraak met een journalist van de “New York Times” toen haar auto onder verdachte omstandigheden van de weg raakte. Silkwood overleefde de klap niet en de documenten die zij bij zich zou hebben, werden nooit gevonden. Haar leven werd later verfilmd met Meryl Streep in de hoofdrol.

6. Philip Agee

Philip Agee was jarenlang werkzaam als operationeel officier voor de CIA. In 1968 nam hij ontslag, gedesillusioneerd door de betrokkenheid van de geheime dienst bij bloedbaden en politieke moorden in Latijns-Amerika. In 1975 publiceerde hij zijn onthullende boek “Inside the Company: CIA Diary”.

In dit boek onthulde Agee de namen van honderden CIA-agenten en beschreef hij in detail hoe de dienst dictatoriale regimes en doodseskaders ondersteunde. De Amerikaanse overheid trok zijn paspoort in, waarna hij als een banneling door Europa en Cuba zwierf. Agee bleef tot aan zijn dood een scherpe criticus van het Amerikaanse buitenlandse beleid.

5. Frank Serpico

Frank Serpico was een politieagent in New York die weigerde mee te doen aan de wijdverspreide corruptie binnen het korps. Toen zijn superieuren niets deden met zijn meldingen over agenten die steekpenningen aannamen, stapte hij in 1970 naar de “New York Times”. Zijn onthullingen leidden tot de vorming van de Knapp-commissie.

Tijdens een drugsactie in 1971 werd Serpico in zijn gezicht geschoten. Hij was ervan overtuigd dat zijn eigen collega’s hem in de val hadden gelokt en hem niet hielpen toen hij bloedend op de grond lag. Hij overleefde de aanslag en vertrok naar Europa, waar hij onder andere jarenlang op een boerderij in Nederland woonde.

4. Chelsea Manning

Chelsea Manning (geboren als Bradley Manning) werkte als inlichtingenanalist voor het Amerikaanse leger in Irak. Geschokt door wat zij zag in geheime rapporten, speelde zij honderdduizenden documenten door aan WikiLeaks. Daaronder bevond zich de beruchte video “Collateral Murder”, waarop te zien is hoe Amerikaanse militairen vanuit een helikopter ongewapende burgers en journalisten neerschieten.

Manning werd in 2010 gearresteerd nadat ze was verraden door een internetkennis. Ze werd veroordeeld tot 35 jaar gevangenisstraf. Na haar veroordeling maakte ze bekend voortaan als vrouw door het leven te gaan. In 2017 kreeg ze gratie van president Obama, waarna ze de gevangenis mocht verlaten.

3. Daniel Ellsberg

Daniel Ellsberg werkte als defensieanalist toen hij toegang kreeg tot een geheim onderzoek naar de Vietnamoorlog. Deze documenten, de “Pentagon Papers”, bewezen dat de Amerikaanse regering jarenlang had gelogen tegen het Congres en de bevolking over de kansen op een overwinning en het aantal slachtoffers.

In 1971 speelde hij de papieren door naar de “New York Times”. De regering-Nixon probeerde de publicatie te verbieden, maar de rechter stelde de krant in het gelijk. De rechtszaak tegen Ellsberg zelf werd geseponeerd nadat bleek dat de overheid op illegale wijze bewijs tegen hem probeerde te verzamelen, onder andere door in te breken bij zijn psychiater.

2. Edward Snowden

Edward Snowden werkte als systeembeheerder voor de NSA toen hij een enorme hoeveelheid geheime documenten kopieerde. Hieruit bleek dat de Amerikaanse en Britse inlichtingendiensten op massale schaal de digitale communicatie van burgers over de hele wereld onderschepten en analyseerden, vaak zonder enige vorm van toezicht.

Snowden vluchtte in 2013 naar Hongkong om zijn bevindingen met journalisten te delen. Toen de VS een arrestatiebevel uitvaardigden en zijn paspoort introkken, strandde hij tijdens een tussenstop in Moskou. Hij kreeg uiteindelijk asiel in Rusland, waar hij sindsdien verblijft. Zijn onthullingen zorgden voor een wereldwijd debat over privacy en digitale spionage.

1. Mark Felt (Deep Throat)

De beroemdste klokkenluider aller tijden was decennialang slechts bekend onder zijn schuilnaam: “Deep Throat”. Tijdens het Watergate-schandaal in de jaren zeventig hielp hij journalisten Bob Woodward en Carl Bernstein door hen te voorzien van geheime informatie over de inbraak in het hoofdkantoor van de Democratische Partij.

Zijn cruciale aanwijzingen leidden het spoor direct naar het Witte Huis, wat uiteindelijk leidde tot het aftreden van president Richard Nixon in 1974.

Pas in 2005, op 91-jarige leeftijd, onthulde Mark Felt dat hij de bron was. Felt was ten tijde van het schandaal de tweede man van de FBI. Zijn legendarische advies aan de journalisten luidde: “Follow the money.”