Top 10 Julius Caesar Weetjes – De Beroemde Romeinse Veldheer

Hij kwam, zag en overwon: ‘veni, vidi, vici’. De Romeinse veldheer, schrijver en politicus Julius Caesar wist hoe je een overwinning verkoopt. En hij wist ook hoe je een oneliner de wereld in slingert die eeuwen later nog wordt geciteerd. Zoals zijn beroemde uitspraak over Gallië: ‘Horum omnium fortissimi sunt Belgae’ oftewel “van al deze volkeren zijn de Belgen de dappersten”. Dat zinnetje is in België natuurlijk nooit meer weggegaan.

Caesar was een Romeins aristocraat, geboren rond 100 v. Chr. en vermoord in 44 v. Chr. Hij veroverde grote delen van Gallië en bracht die gebieden onder Romeinse controle. Daarnaast was hij schrijver en redenaar. In zijn boek De bello Gallico beschrijft hij zijn campagnes in Gallië, met zichzelf uiteraard in de hoofdrol. Julius Caesar drukte een enorme stempel op de Romeinse geschiedenis. Hieronder een top 10-lijstje van minder bekende feiten over deze historische figuur.

Hij kwam niet op de wereld via een keizersnede

Het is een hardnekkig gerucht dat Caesar geboren werd via een keizersnede. Dat klinkt logisch, want “keizersnede” en “Caesar” lijken wel voor elkaar gemaakt. Alleen klopt het vrijwel zeker niet. Caesars moeder, Aurelia, overleefde de geboorte en leefde nog jaren daarna. In de oudheid werden snij-ingrepen aan de buik soms wel gedaan, maar dan meestal als de moeder al overleden was, om het kind nog te redden.

Dat een vrouw in de eerste eeuw v. Chr. een buikoperatie mét het openen van de baarmoeder zou overleven, is extreem onwaarschijnlijk. Zonder moderne verdoving, zonder hygiëne zoals wij die kennen, en zonder kennis van infecties was dat bijna altijd fataal.

De naam “keizersnede” wordt vaak aan Caesar gekoppeld, maar de herkomst van die term is veel ingewikkelder en niet simpelweg “omdat Caesar zo geboren zou zijn”.

Caesar gevangengenomen door piraten

Caesar werd op jonge leeftijd ontvoerd door piraten. In 75 v. Chr. voer hij over de Egeïsche Zee op weg naar het eiland Rodos, toen zijn schip werd geënterd door zeerovers. Caesar werd vastgezet en de piraten eisten losgeld. Volgens de beroemde overlevering vond Caesar het geëiste bedrag zelfs te laag voor iemand van zijn “kwaliteit” en liet hij ze om meer vragen.

Na ongeveer 38 dagen kwam het losgeld, en Caesar was weer vrij. Maar hij zinde op wraak. Hij stelde een vloot samen, spoorde de piraten op en nam ze gevangen. Toen de officiële afhandeling hem te traag ging, liet hij ze uiteindelijk kruisigen. En ja, daar zit nog een luguber detail aan: Caesar zou hebben bevolen dat hun keel eerst werd doorgesneden, zodat ze niet langzaam en pijnlijk aan het kruis zouden sterven.

Vluchten voor zijn leven

Julius Caesar trouwde in 84 v. Chr. met zijn eerste vrouw, Cornelia Cinna Minor. Zij was de dochter van Lucius Cornelius Cinna, een invloedrijke politicus die zich opstelde als verdediger van het gewone volk. Toen Sulla de macht greep in Rome, werd het politieke klimaat levensgevaarlijk voor mensen met de “verkeerde” connecties.

Sulla eiste dat Caesar van Cornelia zou scheiden. Caesar weigerde. Daarmee zette hij zichzelf op de lijst van mensen die maar beter konden verdwijnen. Caesar vluchtte uit Rome en leefde een tijd ondergedoken. Pas toen invloedrijke bekenden bij Sulla aandrongen, kreeg Caesar uiteindelijk gratie en kon hij terugkeren.

Caesar en Cleopatra hadden samen een zoon

Hoewel Julius Caesar niet bekendstaat als de meest trouwe echtgenoot, is zijn relatie met Cleopatra, koningin van Egypte, veruit de beroemdste. Cleopatra kreeg een zoon genaamd Caesarion (kleine Caesar). Zij presenteerde hem als de zoon van Caesar, en in Egypte werd hij ook zo ingezet in propaganda en titels.

Maar historisch gezien is één nuance belangrijk: we weten niet met absolute zekerheid of Caesarion biologisch Caesars kind was. In de oudheid werd er al over geroddeld en tegengesproken, en Caesar heeft Caesarion in Rome in elk geval niet officieel als zoon laten erkennen volgens Romeins recht. Caesarion werd later wel als mederegent naast Cleopatra uitgeroepen, maar de feitelijke macht lag uiteraard bij Cleopatra.

Toen Octavianus (de latere keizer Augustus) Egypte binnenviel, pleegden Cleopatra en Marcus Antonius zelfmoord. Caesarion werd kort daarna door Octavianus uit de weg geruimd. Hij was toen ongeveer 16 of 17 jaar oud. De relatie tussen Cleopatra en haar minnaars Julius Caesar en Marcus Antonius inspireerde later talloze boeken, toneelstukken en films.

Hij was de grondlegger van de juliaanse kalender

De oude Romeinse kalender was een rommeltje. In theorie telde het jaar 355 dagen, maar in de praktijk werd het jaar “bijgestuurd” met extra dagen en maanden. Dat bijsturen was niet alleen ingewikkeld, het was ook politiek: wie de kalender beheerste, kon het jaar langer of korter maken en daarmee de macht beïnvloeden.

Caesar voerde als hoogste priester en machthebber een grote hervorming door: de juliaanse kalender. Het jaar werd 365 dagen, met om de vier jaar een extra dag om de boel gelijk te trekken. In de overgang naar het nieuwe systeem werd zelfs een extreem lang “correctiejaar” ingevoerd om de seizoenen weer recht te trekken.

Een detail dat vaak verkeerd wordt verteld: 1 januari als begin van het jaar was in Rome al eerder belangrijk geworden. En de maand juli werd niet tijdens Caesars leven naar hem vernoemd, maar pas na zijn dood. De oude maand Quintilis kreeg toen de naam Julius. De maand erna, Sextilis, werd later Augustus, ter ere van Octavianus.

Caesar was niet bepaald een watje

Een legeraanvoerder die enorme gebieden onderwerpt, wordt geen wereldster door lief te glimlachen. Caesar stond bekend om zijn harde aanpak, en daar hoort ook een duister hoofdstuk bij. Een berucht voorbeeld gaat over de Atuatuci. Zij gaven zich over, maar probeerden daarna alsnog met verborgen wapens uit te breken. De aanval mislukte.

Caesar reageerde meedogenloos: duizenden zouden zijn omgekomen en volgens zijn eigen verslag werden ongeveer 53.000 mensen als slaaf verkocht. Dat soort getallen zijn altijd lastig te controleren, maar dit is precies het soort massale strafmaatregel dat Caesar in zijn eigen werk ook noemt.

En dan is er nog het tactische machtsvertoon. Bij het beleg van Alesia liet Caesar niet alleen een muur om de stad bouwen om de inwoners uit te hongeren, maar ook een tweede verdedigingslinie daarbuiten om een ontzettingsleger tegen te houden. Eén stad, twee muren, en geen ontsnappen.

Caesars maatregelen tegen files

Wie denkt dat files en verkeersopstoppingen een probleem van onze tijd zijn, heeft het mis. Rome was druk, chaotisch en vol smalle straten. Karren, koetsen en lastdieren konden het verkeer compleet blokkeren, zeker in de dichtbevolkte wijken.

Caesar greep in met een maatregel die verrassend modern klinkt: hij beperkte het gebruik van (private) wagens en karren overdag in de stad. Met andere woorden: leveringen en vervoer moesten vaker ’s nachts of op vaste momenten. Handig voor de doorstroming, minder leuk voor mensen die wakker lagen van rollende wielen op keien.

Een lauwerkrans tegen kaalheid

Een lauwerkrans hoorde bij triomftochten: de overwinning, de glorie, het applaus. Julius Caesar droeg zo’n krans opvallend vaak, ook buiten de klassieke “triomf momenten”. Sommige tijdgenoten vonden dat arrogantie. Caesar zelf had waarschijnlijk een veel praktischere reden.

Volgens antieke schrijvers zat Caesar namelijk flink in de knoop met beginnende kaalheid. De krans was een manier om die kale plekken te camoufleren. En dat is typisch Caesar: een zwakte ombuigen tot een symbool van macht. Je verbergt iets, maar je doet het met een teken van overwinning.

Caesar vermoord met 23 dolksteken

Julius Caesar stierf op de Iden van maart, 15 maart 44 v. Chr. Tijdens een vergadering van de senaat viel een groep samenzweerders hem aan. Ze waren bang dat Caesar te veel macht naar zich toetrok en Rome richting een monarchie duwde. Caesar werd 23 keer gestoken.

Volgens een antieke bron oordeelde de arts Antistius dat van al die wonden er maar één echt fataal was, maar dat Caesar door bloedverlies alsnog niet te redden was. Een chaotische, brute moord dus, niet één nette “dodelijke steek”.

En dan die beroemde zin. ‘Et tu, Brute?’ is wereldberoemd, maar het is vooral toneelgeschiedenis. Er is geen hard historisch bewijs dat Caesar dat echt gezegd heeft. Sommige oude bronnen suggereren dat hij iets in het Grieks zou hebben gemompeld, anderen laten hem zwijgen. Hoe dan ook: de dramatische quote is vooral later groot gemaakt.

Zijn moordenaar stond in zijn testament, maar dat maakte hem nog geen opvolger

Na Caesars dood werd zijn testament geopend en toen werd één ding glashelder: Caesar had Octavianus, de zoon van zijn nicht, als hoofd erfgenaam aangewezen. Octavianus erfde het grootste deel van de nalatenschap en werd ook postuum door Caesar geadopteerd, waardoor hij politiek ineens “zoon van Caesar” kon zijn. Dat bleek goud waard.

Er waren ook andere erfgenamen en benoemingen, en daar komt de verwarring vandaan. In sommige antieke bronnen staat dat een van de samenzweerders, Decimus Brutus, als een soort reserve erfgenaam genoemd werd. Let op: dat is niet Marcus Brutus, de beroemdste Brutus uit het complot. Maar zelfs als iemand op papier ergens in een testament genoemd staat, betekent dat niet dat hij “opvolger” wordt. Rome had geen koninklijke troon die je zomaar erft.

Wat er wél gebeurde: na Caesars moord brak een machtsstrijd uit die uiteindelijk eindigde in burgeroorlog. Octavianus won, schakelde concurrenten uit en werd later keizer Augustus. Dat was geen nette overdracht, maar een keiharde strijd om controle over Rome.

Meer lijstjes over het oude Rome

• 10 weetjes over gladiatorengevechten en gladiatoren
• 10 Beroemde Gladiatoren
• 10 weetjes over het Romeinse colosseum
• Arminius en de slag bij het Teutoburgerwoud – 10 weetjes
• Vreemde festivals van de oude Romeinen
• Romeinse Goden
• 10 Weetjes over Pompeii
• 10 Weetjes over Cleopatra
• 10 Weetjes over Caligula – Gestoord of Briljant?
• Spartanen – 10 Weetjes over deze brute strijders
• Top 10 Gestoorde Koningen en Koninginnen in de Geschiedenis