Le Plus Grand Français de tous les temps (De Grootste Fransman aller Tijden) was een Franse televisieshow met als doel de Franse kijkers te laten stemmen op de persoon die volgens hen de grootste Fransman of Française in de geschiedenis was.
Net als bij veel soortgelijke nationale peilingen — denk aan Unsere Besten in Duitsland of El Español de la Historia in Spanje — was er kritiek van sommige historici. Zij wezen erop dat de lijst sterk was toegespitst op moderne en populaire persoonlijkheden, terwijl enkele sleutelfiguren uit de oudere Franse geschiedenis weinig aandacht kregen. Zo eindigden beroemde koningen en keizers als Lodewijk XIV of Napoleon Bonaparte, en zelfs de nationale heldin Jeanne d’Arc, niet in de top 10. Toch biedt deze verkiezing een interessant inkijkje in welke personen veel hedendaagse Fransen waardeerden als boegbeelden van de nationale cultuur, wetenschap, politiek en sociale inzet.
1. Charles de Gaulle (1890–1970)
Generaal en president. Leider van de Vrije Fransen en staatsman van het naoorlogse Frankrijk.
Charles de Gaulle was een Franse generaal en staatsman die een cruciale rol speelde in de Tweede Wereldoorlog en de naoorlogse Franse politiek. Geboren in 1890 in Lille, volgde hij een militaire opleiding aan de Saint-Cyr Academie. Tijdens de val van Frankrijk in 1940 verliet hij het land om in Londen de Franse regering in ballingschap te leiden, bekend als de Forces françaises libres. Hij riep zijn landgenoten op via de beroemde radio-uitzending van 18 juni 1940 (l’Appel du 18 juin) om niet te capituleren voor de Duitse bezetting.
Na de bevrijding van Parijs in 1944 werd De Gaulle de leider (voorzitter) van de voorlopige Franse regering (1944–1946). In 1958 keerde hij terug als premier tijdens de Algerijnse crisis, en hij stichtte de Vijfde Republiek, waarvan hij tot 1969 de eerste president was. Hij zocht naar een onafhankelijke positie voor Frankrijk, zowel binnen de Koude Oorlog (via een eigen nucleair programma) als op het internationale toneel. Zijn aftreden kwam na het mislukte referendum in 1969.
De Gaulle wordt geroemd om zijn bijdrage aan de bevrijding van Frankrijk, het herstel van de Franse trots en zijn streven naar een sterke, soevereine republiek. Voor velen is hij de belichaming van nationale eenheid tijdens de Duitse bezetting en de wederopbouw. Hoewel hij ook wordt bekritiseerd om zijn soms autoritaire politieke stijl, blijft hij een van de meest herkenbare en gerespecteerde figuren in de Franse geschiedenis.
2. Louis Pasteur (1822–1895)
Scheikundige en pionier in microbiologie.
Louis Pasteur, geboren in Dole, is een van de grondleggers van de moderne microbiologie en immunologie. Oorspronkelijk studeerde hij scheikunde en natuurwetenschappen en werd hij vooral bekend door zijn onderzoek naar kristallografie. Hij leverde vervolgens baanbrekend werk op het gebied van vaccinontwikkeling, microbiële fermentatie en pasteurisatie — een procédé dat zijn naam draagt en bedoeld is om schadelijke micro-organismen in voedsel en drank (bijvoorbeeld melk en wijn) te doden door kortstondige verhitting.
Pasteur ontwikkelde bovendien vaccins tegen hondsdolheid (rabiës) en miltvuur (anthrax), wat van onschatbare waarde is geweest voor de volksgezondheid. Zijn experimenten toonden aan dat micro-organismen de oorzaak zijn van ziekten en bederf, en hij hielp hiermee de tot dan toe gangbare ‘spontane generatie’-theorie te weerleggen. Door zijn inzichten kon men ook aseptische (steriele) methoden in geneeskunde en chirurgie ontwikkelen.
3. Abbé Pierre (1912–2007)
Priester, verzetsheld en stichter van de Emmaüsgemeenschap.
Geboren als Henri Antoine Grouès in Lyon, trad Abbé Pierre toe tot de rooms-katholieke orde van de kapucijnen. Tijdens de Tweede Wereldoorlog sloot hij zich aan bij het Franse verzet, hielp hij ondergedoken mensen en ontsnapte hij zelf meerdere keren aan arrestatie. Na de oorlog kwam hij bekend te staan als sociaal en religieus hervormer, met een ongeëvenaarde toewijding aan de allerarmsten.
In 1949 richtte Abbé Pierre de Emmaüsgemeenschap (Emmaüs) op, een liefdadigheidsorganisatie die zich wereldwijd inzet voor daklozen, werklozen en kansarmen. Hij gaf niet alleen materiële hulp, maar poogde ook de zelfredzaamheid en waardigheid van mensen in nood te herstellen. De legendarische oproep die hij tijdens de strenge winter van 1954 via de radio deed (“Mes amis, au secours…!”) wordt gezien als een keerpunt in de Franse sensibilisering voor daklozenproblematiek. Hij groeide uit tot een van de meest gerespecteerde en geliefde figuren in Frankrijk, bekend om zijn onconventionele mix van katholieke spiritualiteit en maatschappelijke actie.
4. Marie Skłodowska-Curie (1867–1934)
Fysicus en scheikundige, tweevoudig Nobelprijswinnaar.
Marie Curie werd geboren als Maria Skłodowska in Warschau (in het toenmalige Congres-Polen, onderdeel van het Russische Keizerrijk). Later verhuisde zij naar Parijs, waar ze studeerde aan de Sorbonne. Ze deed baanbrekend onderzoek naar radioactiviteit, een term die ze zelf introduceerde. Samen met haar echtgenoot, Pierre Curie, ontdekte ze de elementen radium en polonium (vernoemd naar haar geboorteland Polen).
Als eerste vrouw won Marie Curie in 1903 de Nobelprijs voor de Natuurkunde, die ze deelde met Pierre Curie en Henri Becquerel. In 1911 ontving ze als enige persoon ooit een tweede Nobelprijs, ditmaal voor de Scheikunde. Ze is daarmee een van de meest invloedrijke wetenschappers aller tijden. Hoewel ze officieel niet in Frankrijk was geboren, bracht ze het grootste deel van haar wetenschappelijke carrière in Parijs door en verwierf ze het Franse staatsburgerschap. Haar opname in de Panthéon (1995) onderstreept haar status als nationale heldin in Frankrijk.
5. Coluche (1944–1986)
Komiek, acteur en stichter van de Restaurants du Cœur.
Michel Colucci, beter bekend als Coluche, was een Franse komiek en filmacteur die bekendstond om zijn vaak satirische en maatschappijkritische humor. Hij groeide op in een bescheiden milieu in Parijs en brak in de jaren 70 door als cabaretier. Naast zijn komedie besloot hij in 1985 de organisatie Restaurants du Cœur (Les Restos du Cœur) op te richten, die als doel had om gratis maaltijden uit te delen aan de armsten. Deze liefdadigheidsinstelling werd een groot succes en is tot op de dag van vandaag actief.
Coluche was populair vanwege zijn directe, ongefilterde toon, waarmee hij politieke en sociale wantoestanden aan de kaak stelde. In 1980 kondigde hij op ironische wijze een (kansloze) presidentskandidaatstelling aan, wat zorgde voor een nationale discussie over populisme en politieke onvrede. Hij verongelukte in 1986 bij een motorongeluk, op het hoogtepunt van zijn roem en activistische bezigheden. Veel Fransen herinneren hem als de ‘stem van het volk’ en als een man met een groot hart.
6. Victor Hugo (1802–1885)
Dichter, romanschrijver en toneelschrijver.
Verdedigd door: Max Gallo (romanschrijver)
Victor Hugo is een van de reuzen van de Franse literatuur, bekend van monumentale werken als Notre-Dame de Paris (1831) en Les Misérables (1862). Geboren in Besançon, begon hij op jonge leeftijd te schrijven en werd al snel door de romantiek beïnvloed. Zijn oeuvre is omvangrijk: naast romans schreef hij poëzie, theaterstukken en politieke pamfletten.
Hugo’s werk gaat vaak over sociale onrechtvaardigheid, liefde, menselijke waardigheid en de strijd van de underdog. Als politiek geëngageerd denker en parlementslid zet hij zich in voor de afschaffing van de doodstraf en vrije pers. Tijdens het Tweede Keizerrijk (Napoleon III) leefde hij in ballingschap op Guernsey, maar na de val van het regime werd hij in 1870 in Parijs als volksheld onthaald. Bij zijn dood in 1885 kreeg hij een staatsbegrafenis en werd hij bijgezet in het Panthéon. Zijn romans behoren tot de meest vertaalde in de wereld en zijn toneelstukken en poëzie inspireren nog altijd vele kunstenaars.
7. Bourvil (1917–1970)
Komiek, acteur en zanger.
André Robert Raimbourg, alias Bourvil, was een Franse komiek en acteur die een groot publiek wist te vermaken met zijn humor, gemoedelijke uitstraling en komische liedjes. Hij werd geboren in Prétot-Vicquemare, Normandië, en begon zijn carrière als zanger van lichtvoetige nummers. Als filmacteur speelde hij vaak in komedies en familiefilms, waarin hij de rol van de ‘goedhartige, eenvoudige Fransman’ neerzette.
Bourvils samenwerking met andere Franse komiek-grootheden, zoals Louis de Funès, leverde iconische films op — denk aan La Grande Vadrouille (1966), jarenlang een van de succesvolste Franse films. Bourvil wordt nog altijd gekoesterd door het publiek, mede door de nostalgische waarde van zijn personages en liedjes. Zijn bescheiden, hartelijke humor appelleert aan een tijd waarin de Franse samenleving naoorlogse ellende wilde vergeten en op zoek was naar ontspanning en warmte.
8. Molière (1622–1673)
Toneelschrijver, komediedichter en acteur.
Molière, pseudoniem van Jean-Baptiste Poquelin, is de beroemdste komedie-auteur in de Franse taal. Geboren in Parijs begon hij als acteur in reizende theatergezelschappen, alvorens hij zijn eigen gezelschap oprichtte dat onder auspiciën van koning Lodewijk XIV kwam te staan. Molière schreef onvergetelijke komedies, zoals Tartuffe, Le Misanthrope, L’Avare (De Vrek) en Le Malade imaginaire.
Zijn stukken worden geprezen om de satirische blik op hypocrisie en sociale pretenties, zijn levendige karakters en de ritmische verfijning van het klassieke alexandrijn. Hoewel hij tijdens zijn leven soms in botsing kwam met de kerk en de adel, is Molière na zijn dood uitgegroeid tot de onbetwiste ‘vader van de Franse komedie’. Zijn werk maakt nog altijd deel uit van het standaardrepertoire van theaters wereldwijd en wordt gezien als een fundament van de Franse literaire canon.
9. Jacques Cousteau (1910–1997)
Marineofficier, uitvinder, documentairemaker en oceanograaf.
Jacques-Yves Cousteau was een pionier op het gebied van oceaanexploratie en onderwaterfilm. Geboren in Saint-André-de-Cubzac, combineerde hij zijn passie voor duiken met een wetenschappelijke drang naar ontdekking. Samen met de ingenieur Émile Gagnan ontwikkelde hij in 1943 de Aqua-Lung, een apparaat dat duikers onafhankelijk van het oppervlak liet ademen. Dit vormde de basis van de moderne sport- en beroepsduiksport.
Cousteau maakte talloze documentaires, onder andere aan boord van zijn onderzoeksschip Calypso. Hij won meerdere Oscars voor zijn films (Le Monde du silence, Le Monde sans soleil) en zijn tv-series brachten maritiem leven in de huiskamers van miljoenen mensen wereldwijd. Hij werd een boegbeeld van mariene natuurbescherming en een charismatisch pleitbezorger van duurzame omgang met de zee. Zijn legendarische rode muts en gepassioneerde pleidooien voor de oceanen zijn voor velen onvergetelijk.
10. Édith Piaf (1915–1963)
Zangeres, icoon van het Franse chanson.
Geboren als Édith Giovanna Gassion, groeide Édith Piaf op in armoede in Parijs. Haar stem, vol emotie en tragiek, maakte haar tot een van de beroemdste Franse zangeressen ooit. Ze brak door in de late jaren 30 en bleef tot haar dood in 1963 furore maken met meeslepende chansons als La Vie en Rose, Non, je ne regrette rien, Hymne à l’amour en Milord.
Haar bijnaam “La Môme Piaf” (De Kleine Mus) verwees naar haar kleine gestalte en kwetsbare uitstraling, die contrasteerde met de enorme kracht en intensiteit van haar stem. Piaf wordt nog altijd beschouwd als een symbool van de Franse chansontraditie en van Parijs. Haar liedteksten gaan over de liefde, het verlies, het lot en de straatcultuur waarin ze zelf groot werd. Internationaal bleef haar populariteit onverminderd groot, en haar invloed is terug te horen bij talloze artiesten die haar werk hebben gecoverd of erdoor geïnspireerd zijn.
Conclusie: Een Hedendaagse Momentopname van de Franse Traditie
Hoewel Le Plus Grand Français de tous les temps bekritiseerd werd vanwege de ondervertegenwoordiging van historische figuren zoals Jeanne d’Arc, Napoleon, Lodewijk XIV en andere grondleggers van de Franse natiestaat, biedt de top 10 wel een fascinerend inkijkje in hoe een deel van het Franse publiek in 2005 naar nationale iconen keek. De verkiezing laat een mix zien van:
- Politieke en militaire leiders (Charles de Gaulle, Abbé Pierre als verzetsheld),
- Wetenschappers en vernieuwers (Louis Pasteur, Marie Curie, Jacques Cousteau),
- Culturele grootheden (Coluche, Victor Hugo, Bourvil, Molière, Édith Piaf).
Het resultaat weerspiegelt de waardering voor mensen die bijdragen aan Franse identiteit, sociale rechtvaardigheid, kunst en wetenschap. Tegelijk toont het de invloed van populaire cultuur: zowel geliefde komieken (Coluche, Bourvil) als geniale geleerden (Pasteur, Curie) en iconische artiesten (Molière, Piaf) weten hun plek naast grote staatslieden (De Gaulle) te veroveren. Deze ranglijst, hoe onvolledig wellicht ook, typeert Frankrijk als een land dat trots is op zijn sociale idealen, artistieke traditie en vermogen om wetenschappelijke ontdekkingen te koppelen aan menselijk welzijn.
