Winston Churchill leidde het Verenigd Koninkrijk door de donkerste jaren van de Tweede Wereldoorlog en groeide met zijn toespraken en vastberadenheid uit tot een van de bepalende staatslieden van de twintigste eeuw. Maar achter de bekende beelden van de sigaar, de bolhoed en het V-teken ging een complex en gelaagd figuur schuil.
Churchill was behalve politicus ook militair, productief auteur en verdienstelijk schilder. Dit zijn tien historische feiten en weetjes over het leven van Sir Winston Churchill.
1. Hij won de Nobelprijs voor de Literatuur, niet voor de Vrede

Hoewel veel mensen denken dat Churchill vanwege zijn rol in de Tweede Wereldoorlog een vredesprijs ontving, werd hem in 1953 de Nobelprijs voor de Literatuur toegekend. De Zweedse Academie eerde hem voor zijn historische beschrijvingen en zijn welsprekendheid.
Gedurende zijn leven schreef Churchill meer dan veertig boeken, waaronder een zesdelige geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog en een vierdelig werk over de Engelssprekende volken. Hij dicteerde zijn teksten vaak ’s avonds laat in zijn badjas aan zijn secretaresses.
2. Beroemde ontsnapping uit een krijgsgevangenkamp in Pretoria
Tijdens de Tweede Boerenoorlog in Zuid-Afrika reisde de 24-jarige Churchill in 1899 als oorlogscorrespondent voor The Morning Post. Toen zijn bepantserde trein door de Boeren in een hinderlaag werd gelokt, werd hij gevangengenomen en opgesloten in een schoolgebouw in Pretoria.
Churchill wist over een latrine-muur te klimmen en te ontsnappen. Zonder kaart of kompas reisde hij honderden kilometers mee op goederentreinen, verstopte hij zich in een kolenmijn en bereikte hij veilig het toenmalige Portugees-Oost-Afrika (Mozambique), wat hem in één klap nationale faam opleverde in Engeland.
3. Wisselde meermalen van politieke partij
Churchill begon zijn parlementaire loopbaan in 1900 als lid van de Conservative Party, maar stapte in 1904 over naar de Liberal Party uit onvrede over de invoering van importtarieven. Binnen de liberale regeringen speelde hij een actieve rol bij vroege sociale hervormingen zoals werkloosheidsuitkeringen en het minimumloon.
In 1924 stapte hij weer terug naar de Conservatieven, vergezeld van zijn bekende gevleugelde uitspraak: “Anyone can rat, but it takes a certain ingenuity to re-rat.”
4. Verantwoordelijk voor het debacle bij Gallipoli (1915)

Tijdens de Eerste Wereldoorlog was Churchill als First Lord of the Admiralty (minister van Marine) de belangrijkste pleitbezorger van de Gallipoli-campagne in 1915. Het plan om via de Dardanellen door te stoten naar Constantinopel en een zeeroute naar Rusland te forceren, liep echter uit op een rampzalige loopgravenoorlog.
Meer dan honderdduizend geallieerde en Ottomaanse soldaten lieten het leven. Churchill werd politiek verantwoordelijk gehouden en gedwongen af te treden als marineminister, waarna hij vrijwillig als bataljonscommandant naar de loopgraven in Vlaanderen vertrok.
5. De ‘wilderness years’ in de jaren dertig
Gedurende de jaren 1930 raakte Churchill politiek geïsoleerd binnen zijn eigen Conservatieve Partij. Zijn felle verzet tegen zelfbestuur voor Brits-Indië bracht hem op ramkoers met de partijleiding, waardoor hij tien jaar lang geen ministerschap bekleedde.
Vanuit zijn landgoed Chartwell in Kent was hij in die periode echter een van de weinige Britse politici die onafgebroken waarschuwde voor het gevaar van Adolf Hitler en het failliet van de Britse appeasement-politiek. Toen de oorlog in 1939 uitbrak, riep premier Neville Chamberlain hem direct terug in het kabinet.
6. Hij vocht tegen depressies die hij ’the black dog’ noemde
Ondanks zijn enorme werklust en daadkracht leed Churchill met tussenpozen aan periodes van neerslachtigheid. Hij gaf deze donkere gemoedstoestanden zelf de bijnaam the black dog, een uitdrukking die sindsdien vaak wordt gebruikt om een zware depressie aan te duiden.
Hij probeerde die buien te bezweren door voortdurend bezig te blijven: schrijven, metselen in zijn tuin op Chartwell en schilderen hielpen hem om zijn geest rustig te houden.
7. Een gepassioneerd amateurschilder onder een pseudoniem
Churchill begon rond zijn veertigste met schilderen om de frustratie over het mislukken van de Gallipoli-campagne te verwerken. In de loop van zijn leven voltooide hij meer dan vijfhonderd olieverfschilderijen, voornamelijk landschappen en stillevens in Frankrijk, Marokko en Engeland.
Om niet beoordeeld te worden op zijn politieke naam, zond hij zijn schilderijen regelmatig in onder het pseudoniem Charles Morin naar kunsttentoonstellingen, waaronder de Royal Academy in Londen. Zijn doek van de Koutoubia-moskee in Marrakech werd in 2021 geveild voor meer dan acht miljoen pond.
8. Strikte dagindeling met middagdutjes en sigaren
Churchill hield vast aan een ongebruikelijke, maar strakke werkroutine. Hij bracht de ochtenden door in bed, waar hij kranten las, post doornam en memoranda dicteerde aan zijn medewerkers. Rond het middaguur stond hij op, werkte verder en hield steevast om vijf uur ’s middags een diepe slaap van anderhalf uur.
Dankzij dat middagdutje, een gewoonte die hij tijdens zijn verblijf op Cuba had aangeleerd, kon hij ’s avonds en ’s nachts doorwerken. Zijn vaste metgezellen waren dagelijks champagne, whisky met sodawater en Cubaanse Romeo y Julieta-sigaren.
9. Verloor verrassend de parlementsverkiezingen van 1945
Slechts twee maanden nadat nazi-Duitsland in mei 1945 capituleerde en Churchill in Londen door honderdduizenden mensen als oorlogsheld werd toegejuicht, vonden er in het Verenigd Koninkrijk algemene verkiezingen plaats. Tot verbazing van velen leden de Conservatieven een zware nederlaag tegen de Labour-partij van Clement Attlee.
De Britse kiezers waardeerden Churchills leiderschap in oorlogstijd, maar kozen voor de wederopbouw en de oprichting van de National Health Service (NHS) massaal voor Labour. Pas in 1951 keerde Churchill op 76-jarige leeftijd terug als premier.
10. Ereburger van de Verenigde Staten
In april 1963 kende het Amerikaanse Congres en president John F. Kennedy aan Churchill het ereburgerschap van de Verenigde Staten toe. Hij was de allereerste levende persoon in de geschiedenis die deze onderscheiding ontving.
Vanwege zijn zwakke gezondheid kon de 88-jarige staatsman niet naar Washington reizen; zijn zoon Randolph nam de oorkonde in de rozentuin van het Witte Huis in ontvangst. Kennedy prees Churchill met de woorden dat hij “de Engelse taal mobiliseerde en ten strijde stuurde”.

Reageren