Top 10 Dingen die voor een hele andere reden zijn uitgevonden dan je zou denken!

Vrijwel alles wat we dagelijks in handen hebben, begon ooit op de tekentafel van een uitvinder. Maar lang niet elk product werd bedacht voor het doel waarvoor we het tegenwoordig gebruiken. Soms mislukte een experiment faliekant, zag de markt een andere toepassing of loste een toevallige bijwerking een heel ander probleem op.

Van mislukte superlijm tot een medicijn tegen hartklachten: een aantal van de bekendste alledaagse voorwerpen dankt zijn bestaan aan puur toeval of een complete koerswijziging. Dit zijn tien alledaagse dingen die voor een heel ander doel zijn uitgevonden, met de ware geschiedenis erachter.

10. Vibrators: Van spierstimulator tot seksspeeltje

Veel mensen gebruiken met plezier een vibrator, maar over de ontstaansgeschiedenis circuleert een van de hardnekkigste mythes uit de medische geschiedenis. Volgens een populair verhaal bedachten Victoriaanse artsen het apparaat om vrouwelijke hysterie te behandelen door patiënten met een massage tot een orgasme te brengen.

Historisch onderzoek heeft die theorie inmiddels ontkracht. De eerste elektromechanische vibrator werd rond 1880 uitgevonden door de Britse arts Joseph Mortimer Granville. Hij ontwierp zijn zware apparaat specifiek voor het verlichten van spierpijn, reuma en zenuwaandoeningen bij zowel mannen als vrouwen.

Rond 1900 verschenen de eerste kleinere modellen in catalogi van warenhuizen als Sears. Ze werden verkocht als algemene huishoudelijke gezondheidsapparaten voor gezichtsmassages, een betere doorbloeding en hoofdpijn. Pas toen fabrikanten ontdekten waarvoor consumenten de apparaten in de slaapkamer werkelijk gebruikten, verdwenen ze geleidelijk uit de medische boeken en ontwikkelden ze zich tot de moderne tarzan vibrator van vandaag.

9. Coca-Cola: Morfineverslaving en wijn met cocaïne

Coca-Cola begon niet als een verfrissende frisdrank voor warme zomerdagen, maar als een poging om van een zware morfineverslaving af te komen. De Amerikaanse apotheker en voormalig legerofficier John Stith Pemberton raakte tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog in 1865 zwaargewond door een sabelhouw. Tegen de aanhoudende pijn kreeg hij morfine toegediend, waaraan hij hopeloos verslaafd raakte.

Op zoek naar een alternatief ontwikkelde hij in zijn laboratorium Pemberton’s French Wine Coca, een mengsel van bordeauxwijn, extracten van de cocaplant (de basis voor cocaïne) en de cafeïnerijke Afrikaanse colanoot. Het brouwsel werd aangeprezen als medicijn tegen hoofdpijn, zenuwziekten en verslavingen.

Toen de stad Atlanta in 1886 een lokaal alcoholverbod instelde, moest Pemberton de wijn halsoverkop vervangen. Hij verving de alcohol door suikersiroop en mengde het concentraat met koolzuurhoudend bronwater. De nieuwe drank werd verkocht bij drogisterijen als een medicinaal tonikum. Pas rond 1903 werd de actieve cocaïne definitief uit het recept gehaald, al gebruikt het bedrijf tot op heden nog altijd gedecocaïneerde cocabladeren voor de kenmerkende smaak.

8. Bubbeltjesplastic: Mislukt driedimensionaal behang

Voor de meeste mensen is het laten knappen van de luchtkussentjes in verpakkingsmateriaal een verslavend tijdverdrijf. De uitvinders, de ingenieurs Alfred Fielding en Marc Chavannes, hadden in 1957 echter een compleet andere markt voor ogen: interieurdesign.

De twee probeerden in een garage in New Jersey een nieuw type getextureerd wandbehang te maken door twee plastic douchegordijnen door een hittepers te halen. Het experiment mislukte doordat er duizenden luchtbellen tussen de twee lagen opgesloten raakten. In plaats van het materiaal weg te gooien, probeerden ze het als hip driedimensionaal behangpapier te verkopen. Niemand toonde interesse.

Vervolgens probeerden ze het plastic te slijten als isolatiemateriaal voor kassen, wat eveneens een flop werd. De redding kwam in 1960 toen computerfabrikant IBM op zoek was naar een betrouwbare manier om de kwetsbare IBM 1401 computer zonder transportschade bij klanten te krijgen. Het luchtkussenplastic bleek de perfecte schokdemper, waarna Bubble Wrap uitgroeide tot een wereldstandaard in de logistiek.

7. Hoge hakken: Stijgbeugels voor Perzische ruiters

Hoge hakken worden tegenwoordig gezien als een typisch vrouwelijk modeartikel, maar ze zijn oorspronkelijk ontworpen voor mannelijke ruiters op het slagveld. In het tiende-eeuwse Perzië (het huidige Iran) reden soldaten te paard met speciale schoenen met een verhoogde hak.

De hak diende een puur militair doel: hij haakte stevig vast in de stijgbeugels, waardoor een boogschutter in galop rechtop kon gaan staan om zijn boog met grote precisie af te vuren zonder uit het zadel te glijden.

Toen de Perzische sjah Abbas I in 1599 een diplomatieke delegatie naar West-Europa stuurde om bondgenoten te zoeken tegen het Ottomaanse Rijk, raakte de Europese adel gefascineerd door de Perzische kledingstijl. Mannelijke aristocraten begonnen massaal schoenen met hakken te dragen om er langer en mannelijker uit te zien. Koning Lodewijk XIV van Frankrijk maakte de rode hak tot het ultieme symbool van koninklijke macht. Pas in de loop van de achttiende eeuw namen vrouwen de trend over, waarna mannen de hakken lieten varen omdat ze te onpraktisch werden bevonden.

6. Listerine: Van operatiezaal en vloerreiniger tot mondwater

Listerine is tegenwoordig synoniem met een frisse adem, maar het gele drankje begon als een zwaar desinfectiemiddel voor ziekenhuizen. De Amerikaanse arts Joseph Lawrence en chemicus Jordan Lambert formuleerden het middel in 1879 en vernoemden het naar Sir Joseph Lister, de Britse chirurg die pionierde met steriele operaties.

In de eerste decennia werd Listerine voor vrijwel alles gebruikt behalve de mond. Chirurgen wasten er hun handen en instrumenten mee, maar het werd ook verkocht als middel om wonden te ontsmetten, voetschimmel te behandelen, roos tegen te gaan en zelfs om vloeren mee te dweilen.

De grote ommekeer kwam in de jaren twintig van de vorige eeuw. Gerard Lambert, de zoon van de oprichter, bedacht een agressieve marketingstrategie rondom een vergeten medische term: halitosis (slechte adem). Advertenties waarschuwden dat mensen hun baan of huwelijkspartner zouden verliezen als ze hun adem niet controleerden. De campagne was een doorslaand succes: binnen zeven jaar steeg de omzet van tonnen naar miljoenen dollars en werd Listerine definitief een mondwater.

5. Play-Doh: schoonmaakmiddel om roetvegen van behang te halen

De vrolijk gekleurde potjes Play-Doh die in miljoenen kinderkamers staan, begonnen in de jaren dertig als een schoonmaakmiddel.

In die tijd werden de meeste Amerikaanse huizen verwarmd met steenkool. Dat zorgde voor een hardnekkige laag zwarte roet op het papieren behang, dat destijds niet met water schoongemaakt kon worden zonder te scheuren.

Cleo McVicker van het bedrijf Kutol Products in Cincinnati ontwikkelde een kneedbare deegbal van water, bloem, zout en boorzuur. Huiseigenaren rolden de substantie over de muur om het roet op te nemen zonder vlekken achter te laten.

In de jaren vijftig schakelden huishoudens massaal over op gasverwarming en kwam er afwasbaar vinylbehang op de markt. De verkoop van behangreiniger stortte in en het bedrijf stond op de rand van de afgrond. Kleuterleidster Kay Zufall las toevallig over het boetseren met behangreiniger en liet haar kleuters ermee spelen tijdens de kerstknutsel. De kinderen vonden het geweldig. Ze overtuigde de fabrikant om de reinigingsmiddelen eruit te halen, amandelgeur en felle kleurstoffen toe te voegen en het om te dopen tot speelklei.

4. Het theezakje: Verpakkingsmateriaal dat in de theepot belandde

Het theezakje is ontstaan doordat consumenten een gebruiksaanwijzing negeerden. De theehandelaar Thomas Sullivan uit New York stuurde rond 1908 theemonsters op naar zijn vaste klanten.

Normaal gesproken werd losse thee verstuurd in zware, dure tinnen blikken. Om gewicht en verzendkosten te besparen, bedacht Sullivan een handige truc: hij deed kleine porties theeblaadjes in met de hand genaaide zijden zakjes.

Het was de bedoeling dat de klanten het zakje opensneden en de theebladeren in hun theepot gooiden. De ontvangers begrepen de opzet echter verkeerd en lieten het hele stoffen builtje direct in het hete water zakken. Toen klanten vervolgens klaagden dat de zijden stof te fijnmazig was en ze meer thee in zakjes wilden bestellen, besefte Sullivan dat hij per ongeluk een geheel nieuwe manier van theezetten had geïntroduceerd.

3. Viagra: Een hartmedicijn met een onverwachte bijwerking

Toen wetenschappers van farmaceutisch gigant Pfizer in het Britse Sandwich in de jaren negentig werkten aan de chemische verbinding sildenafil, zochten ze naar een behandeling voor angina pectoris (pijn op de borst door vernauwde kransslagaders) en een hoge bloeddruk.

De stof was bedoeld om de bloedvaten rondom het hart te ontspannen en zo de bloedtoevoer te verbeteren. Tijdens de klinische tests bij patiënten in Wales bleek het effect op het hart echter teleurstellend klein te zijn. De artsen merkten daarentegen een merkwaardige reactie op: de mannelijke proefpersonen weigerden hun overgebleven testpillen in te leveren.

Verpleegkundigen rapporteerden dat veel mannen tijdens de controles op hun buik lagen omdat ze te maken hadden met onverwachte en langdurige erecties. Het medicijn ontspande de bloedvaten weliswaar nauwelijks in het hart, maar des te sterker in de zwellichamen van het bekken.

Pfizer staakte direct het onderzoek naar hartkwalen en vroeg in 1996 octrooi aan voor de behandeling van erectiestoornissen. Twee jaar later keurde de Amerikaanse FDA het blauwe pilletje goed, waarna het een van de snelst verkopende medicijnen in de geschiedenis werd.

2. De magnetron: Radarbuis laat een snoepje smelten

De magnetron danken we aan het toevallige smelten van een snopje. De Amerikaanse ingenieur Percy Spencer werkte tijdens de Tweede Wereldoorlog bij defensiebedrijf Raytheon aan de massaproductie van magnetrons, elektronenbuizen die microgolven opwekken voor militaire radarsystemen.

Toen hij in 1945 voor een actieve radarbuis stond te testen, voelde hij plotseling een warm, plakkerig gevoel in zijn broekzak. De pindareep die hij voor de lunch had bewaard, bleek volledig te zijn gesmolten tot chocoladepasta, zonder dat de omgeving heet was geworden.

Spencer begreep direct dat de microgolfstraling de water- en vetmoleculen in het voedsel in beweging had gebracht. Om zijn vermoeden te testen, legde hij ongepopte maïskorrels voor de buis, die binnen enkele seconden als popcorn door het laboratorium vlogen.

De volgende dag herhaalde hij de proef met een rauw ei, dat voor de ogen van zijn collega explodeerde. Raytheon vroeg nog datzelfde jaar patent aan en bouwde in 1947 de allereerste commerciële magnetron: de Radarange, een gevaarte van 1,80 meter hoog en 340 kilo zwaar.

1. Post-its: Een waardeloze superlijm en vallende kerkblaadjes

Op nummer één staat het bekendste kantoorartikeltje ter wereld, dat zijn bestaan dankt aan een uitvinding die in eerste instantie als volstrekt waardeloos werd beschouwd. De Amerikaanse chemicus Spencer Silver probeerde in 1968 bij het bedrijf 3M een supersterke lijm te ontwikkelen voor de vliegtuigbouw.

In plaats van een onverwoestbare verbinding creëerde hij per ongeluk een lijm die bestond uit microscopisch kleine bolletjes. De substantie plakte weliswaar direct op oppervlakken, maar liet zich moeiteloos en zonder lijmresten weer lostrekken, keer op keer. Jarenlang wist niemand bij 3M wat ze met deze ‘mislukte’ superlijm moesten beginnen.

De oplossing kwam in 1974 uit de kerk. Zijn collega Art Fry zong wekelijks in een kerkkoor en ergerde zich mateloos aan de papieren boekenleggers die voortdurend uit zijn zangbundel vielen wanneer hij ging staan. Hij herinnerde zich Silvers zwakke lijm, smeerde een klein randje op een papiertje en merkte dat de bladwijzer perfect bleef zitten zonder de kwetsbare pagina’s te beschadigen.

Dat de Post-it vervolgens zijn iconische kanariegele kleur kreeg, was eveneens toeval: het laboratorium naast Fry had toevallig alleen nog geel afvalpapier op voorraad liggen.