10 Weetjes over Ontdekkingsreiziger Marco Polo

Marco Polo is een van de bekendste en een van de eerste Europese wereldwijde ontdekkingsreizigers. Marco, een Venetiaanse handelaar uit de dertiende eeuw, zou tot twee maal toe een reis maken door bijna heel Azië.

Een dergelijke tocht kon in die tijd jaren duren en was zeker niet zonder gevaar. Marco Polo deed het echter toch en kwam in aanraking met de grote Khan van het Mongoolse rijk, de Chinese Muur en een bijzonder schaap dat later naar hem vernoemd zou worden.

Marco schreef nooit zelf zijn avonturen op. Hij vertelde zijn belevenissen door aan een medegevangene, Rustichello da Pisa, met wie hij later in zijn leven een cel deelde. Rustichello was een auteur van romantische boeken en legde Marco’s levensverhaal vast.

Hieronder vind je tien “fun facts” over het leven en de reizen van Marco Polo. We beginnen bij het begin: de geboorte van deze bijzondere ontdekkingsreiziger.

10. Zo vader, zo zoon

Marco werd geboren rond 15 of 16 september in het jaar 1254. Zijn vader Niccolò was een succesvolle handelaar met het nabije Oosten en had op die wijze een aanzienlijk kapitaal opgebouwd.

Niccolò en zijn broer Maffeo waren al vertrokken naar het verre Oosten nog voordat Marco werd geboren. Ze keerden pas terug in 1269, net op tijd om de veertienjarige Marco te zien opgroeien.

Zijn opvoeding was breed maar niet “wetenschappelijk”. Hij leerde geen Latijn, de taal van de wetenschap, maar wist wel alles van buitenlandse valuta, handel en het aansturen van grote schepen.

In 1271, op zeventienjarige leeftijd, vertrok Marco samen met zijn vader en oom op de reis die hem wereldberoemd zou maken. Ze zouden pas 24 jaar later, in 1295, terugkeren na een tocht van circa 24.000 kilometer.

Het is een merkwaardige gedachte dat Marco zijn vader en oom nauwelijks kende toen ze vertrokken. Desondanks bleven ze al die jaren als een hecht gezelschap samen zonder dat er gesproken werd over conflicten.

9. Niet de eerste ontdekker

Hoewel veel mensen Marco Polo zien als de ontdekker van de “Zijderoute”, is dit geenszins het geval. De handel via deze routes was al een veel ouder gebruik dan de tochten van de familie Polo.

Marco Polo is waarschijnlijk de beroemdste handelaar van deze route, maar dat heeft meer te maken met zijn avonturen en het feit dat hij een auteur vond om zijn verhaal op te schrijven.

Ruim twintig jaar vóór Marco bereikte de Franciscaanse monnik Giovanni da Pian del Carpini al China in 1240. Hij wist zelfs een audiëntie bij de Grote Khan te regelen.

Ook andere Europese missionarissen, zoals Willem van Rubruck in de jaren 1250, waagden al eerder de oversteek naar het Oosten. Marco was dus een van de velen, maar wel de meest kleurrijke verteller.

8. Speciale status bij de Mongolen

Het voornaamste doel van de reis was handeldrijven. Men was in het Westen dol op zijde, edelstenen, specerijen en porselein, maar de familie Polo deed meer dan alleen zaken.

In een machtig rijk als dat van de Mongolen moest je de heersende macht aan je zijde hebben. Om Kublai Khan gunstig te stemmen, traden de Polo’s ook op als missionarissen.

Marco bouwde een sterke vriendschap op met de Grote Khan. Dit leverde hem een functie op als belastinginner, een rol die hem door het hele Chinese rijk deed reizen.

Als bescherming kreeg hij een “paiza” mee: een gouden tablet dat hem toegang gaf tot de keizerlijke stallen en gebouwen. Dit was een soort vroeg “diplomatiek paspoort”.

Met dit gouden tablet konden de Polo’s overal heen zonder enige moeite. Dit was uiterst nuttig in een tijd waarin er voor reizigers nauwelijks wettelijke bescherming bestond.

7. De fantast

Tijdens zijn lange reizen zag Marco veel wezens die hij niet direct als gewone dieren kon plaatsen. Hij was gefascineerd door “mythische” wezens zoals hij ze noemde.

In zijn beschrijvingen kwamen apen, olifanten en krokodillen voor, maar ook een nieuw soort schaap. Sommige van zijn verslagen leken op verhalen over herboren monsters.

Tegenwoordig weten we dat veel van deze “monsters” simpelweg dieren waren die wij nu in de dierentuin terugvinden. Voor de Europeanen uit de dertiende eeuw klonken zijn beschrijvingen echter als pure fantasie.

6. Techniek staat voor niets

Marco was een van de eersten die nauwkeurige beschrijvingen gaf van de Chinese techniek. De legende dat hij noedels introduceerde in Italië is echter niet waar.

Wel bracht hij andere technische wonderen onder de aandacht, zoals het gebruik van “kolen”. Dit was in Europa destijds nauwelijks verspreid, terwijl het in China volop werd gebruikt.

Een andere baanbrekende introductie was het gebruik van “papiergeld”. In Europa dreef men nog handel met metalen munten of via ruilhandel, dus papiergeld was een totale noviteit.

Daarnaast beschreef hij het gebruik van glazen brillen en het indrukwekkende Mongoolse postsysteem. Dit systeem hield het gigantische rijk in staat van paraatheid via snelle koeriers.

5. Op het nippertje

Hoewel de Polo’s de bescherming van de Khan genoten, waren ze niet overal even gewenst. Vooral hun terugkeer naar Italië verliep via een gevaarlijke route.

De Khan wilde eigenlijk helemaal niet dat zijn vrienden vertrokken en hield hen jarenlang vast. Uiteindelijk mochten ze gaan op voorwaarde dat ze een prinses naar Perzië zouden escorteren.

De zeereis die volgde was de gevaarlijkste uit Marco’s leven. Hij was een van de weinige overlevers van de dodelijke stormen die de vloot teisterden.

Ze verloren een groot deel van hun handelswaren en winst tijdens deze overtocht. Gelukkig bleef er nog genoeg over om bij thuiskomst een redelijk fortuin op te bouwen.

4. De edelstenen in de kleding

Zelfs na de stormen verloren ze nog meer waren toen ze de Mongoolse grens overstaken. In het koninkrijk Trebizond (tegenwoordig in Turkije) werden ze geconfronteerd met vijandige controles.

Bureaucratie en omkoping kostten hen zo’n 40.000 gouden Byzantijnse munten. Het was een harde les in de internationale politiek van die tijd.

Toch kwamen ze niet als armoedzaaiers aan in Venetië. Ze hadden hun meest waardevolle kapitaal vernuftig weten te verbergen voor de douane en overvallers.

De Polo’s hadden hun “edelstenen” in de zomen en vouwen van hun kleding genaaid. Deze eeuwenoude truc zorgde ervoor dat ze ondanks alle tegenslagen nog steeds rijk waren.

3. De leugenaar?

Veel tijdgenoten geloofden helemaal niets van Marco’s verhalen. De beschrijvingen van het paleis in “Xanadu” en de metropool “Quinsai” (Hangzhou) klonken simpelweg te fantastisch.

Men nam de verhalen met een korrel zout, mede omdat zijn biograaf Rustichello bekendstond als een schrijver van geromantiseerde verhalen. Dit zorgde voor twijfel over de echtheid.

Tot op de dag van vandaag debatteren historici over welke delen van de biografie waargebeurd zijn. Het boek kreeg zelfs de bijnaam “Il Milione”, verwijzend naar de miljoenen leugens die erin zouden staan.

Marco zelf bleef echter bij zijn woorden. De legende vertelt dat hij op zijn sterfbed zei: “Ik heb nog niet eens de helft verteld van wat ik werkelijk gezien heb!”

2. De laatste reiziger van de Zijderoute

Marco was natuurlijk niet letterlijk de laatste handelaar, maar de situatie veranderde snel na zijn terugkeer. Vlak na zijn thuiskomst stierf Kublai Khan.

De dood van de Khan stortte het Mongoolse rijk in chaos, wat veilig reizen voor handelaren bijna onmogelijk maakte. De gouden tijd van de vrije handel over land was voorbij.

Marco zelf verliet Venetië nooit meer vrijwillig. Hij bracht de laatste twee decennia van zijn leven door in zijn geboortestad, genietend van zijn status als gerespecteerd burger.

1. De nasleep

De ontmoeting met Rustichello da Pisa in een gevangenis in Genua in 1298 was cruciaal. Zonder deze toevallige celgenoot hadden we waarschijnlijk nooit van Marco’s reizen gehoord.

In 1299 werd hij vrijgelaten en keerde hij definitief terug naar Venetië. Daar trouwde hij met Donata Badoer, met wie hij drie dochters kreeg.

In januari 1324 stierf Marco op 69-jarige leeftijd. Zijn invloed op de wereldgeschiedenis is echter onmetelijk; zijn boek inspireerde latere ontdekkingsreizigers zoals Christoffel Columbus.

Wist je dat er zelfs een “waterspel” naar hem is vernoemd? Ook de luchthaven van Venetië draagt vandaag de dag nog steeds trots de naam van deze avontuurlijke handelaar.