Van bloot in zwart-wit tot #MeToo in kleur: de Nederlandse televisiegeschiedenis kent zo zijn relletjes. Waar we nu onze schouders over ophalen, zorgde vroeger voor Kamervragen. Maar andersom geldt ook: grappen van toen kunnen nu écht niet meer.
10. De ‘moord’ op een frisdrank (De Ombudsman, 1971)
De duurste uitzending uit de tv-geschiedenis? Marcel van Dam liet in De Ombudsman zien hoe gevaarlijk exploderende flessen waren. De hardnekkige mythe is dat hij een Exota-fles kapotschoot, maar in werkelijkheid was het een sherryfles!
Door de beelden echter slim te monteren tussen klachtenbrieven over Exota, dacht kijkend Nederland dat het frisdrankmerk levensgevaarlijk was. Het gevolg was fataal: Exota ging failliet en de VARA moest 7 miljoen gulden betalen, de grootste mediaschadevergoeding ooit.
Zoals Medialogica later concludeerde: de fles was niet van Exota, maar de vernietigende beeldvorming was dat wel.
9. De “Horror” van De Gouden Kooi (2006-2008)
John de Mol wilde Big Brother overtreffen en bedacht De Gouden Kooi. Het doel? De deelnemers moesten elkaar wegpesten om miljonair te worden. En dat lukte.
Vooral deelnemer “Terror Jaap” nam zijn taak serieus. Van kotsen over medebewoners tot het treiteren van zangleraressen: het programma was een aaneenschakeling van wangedrag.
Kamervragen werden gesteld en sponsoren haakten af, maar de kijkers? Die smulden van de dagelijkse portie ruzie.
8. De eerste blote vrouw (Hoepla, 1967)
Tegenwoordig kijkt niemand meer op van wat bloot op televisie, maar in 1967 stond het land op zijn kop. In het VPRO-programma Hoepla las Phil Bloom de krant… poedelnaakt.
Het was de allereerste keer dat er vrouwelijk naakt op de buis was. De moraalridders spraken schande, er werden Kamervragen gesteld en het programma werd al na drie afleveringen van de buis gehaald.
7. Paul de Leeuw drinkt moedermelk (Langs de Leeuw, 2013)
Paul de Leeuw is de ongekroonde koning van de tv-relletjes. In 2013 ging hij viraal tot ver over de landsgrenzen. In zijn show ontving hij vrouwen die moedermelk doneerden. Paul vroeg of hij even mocht proeven, hapte toe en dronk rechtstreeks van de borst.
Amerika sprak er schande van (“Disgusting!”), maar in Nederland lagen we dubbel of zaten we met gekromde tenen op de bank. Typisch Paul.
6. Big Brother: De “Echte” Seks (1999)
Toen John de Mol mensen ging opsluiten in een huis, vond men dat al een eng experiment. Maar de bom barstte pas echt toen bewoners Bart en Sabine onder de dekens doken. Voor het eerst was er vermoedelijk echte seks te zien op nationale televisie.
Psychologen waarschuwden voor de ondergang van de beschaving, terwijl de kijkcijfers door het dak gingen. Reality-tv was definitief geboren.
5. “U bent een minderwaardig mens” (Kopspijkers, 2002)
Een van de meest beladen politieke tv-momenten ooit. In het populaire Kopspijkers ontstond een vlijmscherp debat tussen Pim Fortuyn en PvdA-prominent Marcel van Dam. Van Dam noemde Fortuyn een “buitengewoon minderwaardig mens”.
De sfeer was ijzig. Na de moord op Fortuyn werd dit fragment duizenden keren herhaald als symbool voor de demonisering van de politicus. Een moment dat de onschuld van politiek Den Haag voorgoed wegnam.
3. Het Kaarsenverhaal (Vandaag Inside, 2022)
Johan Derksen dacht een “leuke jeugdherinnering” te delen over een bewusteloze vrouw en een kaars. De tafel lachte, maar Nederland niet.
Het fragment leidde tot een massale boycot van adverteerders, een storm van kritiek over het bagatelliseren van misbruik en het (tijdelijke) einde van het programma. Het toonde aan dat de tijden zijn veranderd en dat je zelfs als Johan Derksen niet alles meer kunt roepen.
3. De Grote Donorshow (2007)
De hele wereld keek mee toen BNN De Grote Donorshow uitzond. Een ongeneeslijk zieke vrouw zou kiezen wie haar nier kreeg. Smakeloos? Onethisch? Zeker. Totdat aan het eind bleek dat het één grote stunt was om het donortekort aan te kaarten.
De “zieke vrouw” was een actrice. De woede sloeg om in bewondering (en opluchting). Een meesterzet die zelfs een Emmy won.
3. De Val van Tom Egbers & De NOS Sport-beerput (2023)
Jarenlang was Studio Sport op zondagavond heilig: bord op schoot, verstand op nul en kijken naar de eredivisie. Maar achter de schermen van het gezellige sportprogramma bleek een giftige angstcultuur te heersen die deed denken aan de taferelen bij DWDD.
Na een vernietigend artikel in de Volkskrant viel het bastion om. Honderden meldingen van pestgedrag, discriminatie en intimidatie kwamen naar buiten. Het gezicht van de rel? Tom Egbers. De grand old man van de sporttelevisie werd beschuldigd van intimidatie en een affaire met een veel jongere stagiaire die hij vervolgens zou hebben weggepest.
Egbers sloeg terug in een emotioneel en veelbesproken interview bij Khalid & Sophie. Hij keek recht in de camera, hield een pleidooi over dat hij “geen monster” was, maar het mocht niet baten. De hoofdredactie stapte op en Egbers verdween geruisloos via de achterdeur van het Mediapark.
2. De Angstcultuur bij DWDD (2022)
Jarenlang was De Wereld Draait Door het feestje van de NPO. Totdat de bom barstte dankzij onthullingen in de Volkskrant. Achter de schermen bij Matthijs van Nieuwkerk bleek een tirannieke sfeer te hangen, met woede-uitbarstingen en huilende redacteuren. Het imago van de vrolijke, intellectuele talkshow viel in duigen.
1. Het The Voice-schandaal (BOOS, 2022)
Met stip op 1, omdat de impact hiervan nog steeds voelbaar is. Tim Hofman onthulde in BOOS grootschalig seksueel grensoverschrijdend gedrag bij The Voice of Holland.
Het populairste familieprogramma van Nederland werd direct van de buis gehaald, de carrières van Ali B en Marco Borsato stortten in en het land werd wakker geschud. Dit was niet zomaar een relletje, dit was het moment dat de beerput van de Nederlandse mediawereld wagenwijd open ging.
