10 Controversiële en Merkwaardige Symbolen

Symbolen hebben een ongekende macht. Ze kunnen een volk verenigen, een ideologie verspreiden of een diepgewortelde angst oproepen. Of het nu gaat om de ‘Swastika’ die bij velen direct associaties met het nazisme oproept, of de ‘appel’ die ons doet denken aan de zondeval: symboliek zit verweven in het DNA van de mensheid. Al sinds we begonnen met schrijven, gebruiken we tekens om complexe emoties en ideeën uit te drukken.

Vaak denken we precies te weten waar een symbool voor staat, maar de geschiedenis vertelt meestal een heel ander verhaal. Hieronder passeren tien van de meest krachtige en verrassende symbolen de revue.

1. Het hart

Een hartje is wereldwijd het ultieme teken van de liefde. We zien het terug op Valentijnskaarten, snoepgoed en kussens. Het staat symbool voor het vitale orgaan in onze borstkas, hoewel we inmiddels weten dat emoties en verliefdheid zich in de hersenen afspelen en niet in de bloedpomp.

Opvallend is dat het symbool totaal niet lijkt op een echt menselijk hart. Waar komt de vorm dan vandaan? Een populaire theorie is dat de vorm is afgeleid van de zaden van de “Silphium-plant”. Deze plant werd in het oude Rome gebruikt als een effectief anticonceptiemiddel.

Er is dus wel een historisch verband met seksualiteit en liefde, maar het is een stuk platter dan we nu vaak denken. De volgende keer dat je iemand hartvormige bonbons geeft, geef je dus eigenlijk een symbool cadeau dat zijn oorsprong vindt in een Romeinse vorm van geboortebeperking.

2. Een omgekeerd pentagram

Een pentagram is simpelweg een stervorm met vijf punten. Door de eeuwen heen is dit teken door talloze culturen gebruikt, waarbij christenen het zelfs zagen als symbool voor de vijf zintuigen. Tegenwoordig associëren we de “omgekeerde” variant echter bijna uitsluitend met het occulte en het kwaad.

Dit beeld is grotendeels gevormd door figuren als Anton LaVey en Aleister Crowley. Zij adopteerden het omgekeerde pentagram als teken van het satanisme en het antichristendom. In de populaire cultuur staat het nu synoniem voor demonen en duistere magie.

Oorspronkelijk was het de 19e-eeuwse Franse occultist Eliphas Levi die het symbool in verband bracht met zwarte magie. Hij stelde het omgekeerde teken in contrast met het rechtopstaande pentagram, dat voor hem de microkosmos en de rechtschapen mens symboliseerde.

3. Vlag met de rijzende zon

De nationale vlag van Japan, met de stralende zon, bestaat al sinds de 15e eeuw. In het Westen wordt de vlag vaak gezien als een esthetisch symbool van de Japanse cultuur. Echter, voor oudere generaties in China en Zuid-Korea heeft de vlag een uiterst “controversiële connotatie”.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog was dit de vlag waaronder de Japanse legers enorme wreedheden begingen in Azië. De Japanse bezetting ging gepaard met ongekend leed, vergelijkbaar met de wandaden van de nazi’s in Europa.

Voor miljoenen mensen in Azië staat de vlag met de rijzende zon daarom nog altijd symbool voor imperialisme, agressie en een pijnlijk verleden. Wat voor de een een teken van nationale trots is, is voor de ander een teken van onderdrukking.

4. Het vredesteken

Het vredesteken is een van de meest herkenbare symbolen van de moderne tijd. Hoewel we het nu direct associëren met hippies, hoop en pacifisme, was de oorspronkelijke betekenis veel specifieker en zelfs een beetje wanhopig.

De Britse grafisch ontwerper Gerard Holtom ontwierp het teken in 1958 voor een protestactie tegen nucleaire wapens. Het is een samenvoeging van de vlagletters N en D, wat staat voor “Nuclear Disarmament” (nucleaire ontwapening).

Holtom had echter ook een tweede betekenis in gedachten: het symbool moest een persoon in wanhoop uitbeelden die zijn armen naar beneden gooit. Zo werd een teken dat begon als een schreeuw om hulp tegen de atoombom, het wereldwijde symbool voor vrede en voortspoed.

5. De hamer en sikkel

De hamer en sikkel verschenen voor het eerst tijdens de Russische Revolutie in 1917. Het symbool was bedoeld om de eenheid tussen de fabriekswerkers (de hamer) en de boeren (de sikkel) te verbeelden. Samen vormden zij de ruggengraat van de nieuwe communistische staat.

In het Westen staat het symbool tegenwoordig vooral voor de Koude Oorlog, de beperking van vrijheid en de economische achteruitgang van het Oostblok. Het roept vaak een negatieve reactie op vanwege de associatie met totalitaire regimes.

Binnen Rusland ligt dit anders. Daar wordt de hamer en sikkel door velen nog steeds gezien als een teken van de “Grote Overwinning” en nationale kracht. Het blijft een krachtig symbool dat, afhankelijk van je achtergrond, totaal verschillende emoties oproept.

6. Het omgekeerde kruis

Het omgekeerde kruis wordt in moderne films en door de metal-scene vaak gepresenteerd als een satanisch teken. Het zou de spot drijven met de kruisiging van Jezus en symbool staan voor de anti-christ. De oorsprong van dit teken is echter puur christelijk.

Het symbool wordt ook wel het “Petruskruis” genoemd. Volgens de overlevering werd Sint-Petrus ter dood veroordeeld door kruisiging, maar hij vond zichzelf niet waardig genoeg om op dezelfde manier als Jezus te sterven.

Hij verzocht zijn beulen om hem ondersteboven te kruisigen. Het omgekeerde kruis was daarom eeuwenlang een symbool van uiterste nederigheid en toewijding. Pas door moderne horrorfilms zoals “The Exorcist” is de betekenis in de populaire cultuur verschoven naar het kwaad.

7. De Swastika

Geen enkel symbool is zo besmet als de Swastika. Sinds Adolf Hitler het symbool adopteerde voor de nazi-partij, staat het in de westerse wereld synoniem voor volkenhaat, genocide en discriminatie. De geschiedenis van het teken gaat echter duizenden jaren verder terug.

In het hindoeïsme, boeddhisme en jaïnisme is de swastika een heilig teken dat staat voor geluk, de eeuwigheid en de zon. De naam zelf komt uit het Sanskriet en betekent “welzijn”. Je vindt het terug in eeuwenoude Griekse, Romeinse en Keltische ornamenten.

Zelfs in het begin van de 20e eeuw droegen Amerikaanse vliegeniers swastika-medaillons als “geluksbrenger”. Het is tragisch hoe één regime erin is geslaagd om een symbool van universeel geluk te transformeren tot het meest gehate teken op aarde.

8. De regenboogvlag

De regenboogvlag is tegenwoordig het wereldwijde symbool voor de LGBT-gemeenschap. Het staat voor openheid, trots en diversiteit. Toch is het gebruik van de regenboog als vlag veel ouder en komt het in diverse culturen voor.

In de Bijbel is de regenboog het teken van God dat er nooit meer een zondvloed zal plaatsvinden. Boeddhisten gebruiken al sinds 1950 een variant van de regenboogvlag als internationaal symbool voor hun geloof. Ook de Inca’s in Peru zouden een vergelijkbare vlag hebben gebruikt.

De moderne “vrijheidsvlag” werd in 1978 ontworpen. De kleuren hebben elk een eigen betekenis, zoals rood voor het leven en paars voor de geest. Het is een krachtig voorbeeld van hoe een eeuwenoud natuurverschijnsel een nieuw symbool voor sociale verandering is geworden.

9. Schedel en beenderen

De ‘Jolly Roger’ is het universele symbool voor piraterij. Of het nu gaat om de kapers van vroeger of internetpiraten van nu; de schedel met gekruiste beenderen staat voor rebellie en onafhankelijkheid. Daarnaast is het het standaardteken voor giftige stoffen.

De oorsprong ligt in de middeleeuwse “Danse Macabre“, een allegorie die laat zien dat de dood iedereen gelijk maakt, of je nu rijk of arm bent. Militaire eenheden adopteerden het symbool later om hun eigen roekeloosheid en doodsverachting te tonen.

In Spanje werd het teken vroeger zelfs gebruikt om simpelweg de ingang van een kerkhof aan te geven. Tegenwoordig denken we bij het zien van dit symbool echter vooral aan gevaar of aan de geromantiseerde wereld van “Pirates of the Caribbean”.

10. Labarum

Het Labarum is een christelijk symbool dat lijkt op een combinatie van de letters P en X. Het staat bekend als het “Chi-Rho” teken, de eerste twee letters van het Griekse woord voor Christus. Ook staat het voor “Christus Rex” (Christus is Koning).

Het symbool werd wereldberoemd door keizer Constantijn de Grote. Volgens de legende kreeg hij in het jaar 312 een visioen van God vlak voor een belangrijke veldslag. Hij hoorde de woorden: “In hoc signo vinces” (In dit teken zult gij overwinnen).

Hij liet het teken op de vlaggen van zijn leger aanbrengen en behaalde de overwinning. Sindsdien is het een van de belangrijkste symbolen binnen het christendom en is het terug te vinden in kerken over de hele wereld.