Friesland telt met de Waddenzee, het Woudagemaal bij Lemmer en het planetarium in Franeker drie UNESCO-werelderfgoedlocaties binnen één provincie. Toch denken veel bezoekers bij een uitstapje naar het noorden nog vooral aan zeilen op de Friese meren of fietsen langs de Elfsteden. Omdat het weer vlak bij de kust snel kan omslaan, loont het om natuurgebieden af te wisselen met musea, historische monumenten en binnenactiviteiten. Dit zijn tien veelzijdige bezienswaardigheden en uitjes in Friesland voor elk weertype.
10. Sloten: de kleinste van de Friese Elfsteden
Met ongeveer zevenhonderd inwoners heeft Sloten (Sleat) het formaat van een klein dorp, maar sinds het verkrijgen van stadsrechten in 1426 mag de plaats zich officieel een stad noemen. De oorspronkelijke vestingstructuur met stadswallen, een gracht en twee waterpoorten (de Sneekerpoort en de Lemsterpoort) is goed bewaard gebleven. Op de kade staat korenmolen De Kaai uit 1755 en in het voormalige stadhuis uit 1761 is een museum gevestigd.
9. Kameleondorp Terherne
Hoewel schrijver Hotze de Roos in zijn vanaf 1949 verschenen jeugdboekenreeks over de tweeling Hielke en Sietse Klinkhamer nooit een specifieke plaatsnaam noemde, staat Terherne aan het Sneekermeer in het teken van de Kameleon.
In de overdekte Kameleonboerderij is het boekenstadje Lenten nagebouwd, compleet met de smederij van vader Klinkhamer en het politiebureau van veldwachter Zwart. Bij droog weer vaart een boot naar het avontureneiland in de Terhernster Poelen.
8. Het Jopie Huisman Museum in Workum
Oude werkschoenen, een versleten broek of een roestige visfuik: autodidact en voormalig lompen- en oud-ijzerhandelaar Jopie Huisman (1922-2000) schilderde bij voorkeur spullen die anderen afdankten. Zijn realistische schilderijen en tekeningen zijn te zien in een eigen museum aan het Noard in het Elfstedenstadje Workum. Via een audiotour hoor je Huisman zelf vertellen over de verhalen achter de afgebeelde voorwerpen.
7. De Blokhuispoort en het Fries Museum in Leeuwarden
In het centrum van Leeuwarden liggen twee grote trekpleisters op loopafstand van elkaar. De Blokhuispoort diende ongeveer vijfhonderd jaar als gevangenis, tot de laatste gedetineerden in 2007 vertrokken. Het gebouw werd landelijk bekend door de overval op 8 december 1944, waarbij het Friese verzet 51 gevangenen bevrijdde zonder dat er een schot werd gelost. Tegenwoordig biedt het complex ruimte aan winkels, horeca en de bibliotheek.
Op het nabijgelegen Wilhelminaplein staat het Fries Museum. Daar ligt onder meer een ruim twee meter lang en 6,6 kilo zwaar zwaard dat in de volksmond aan de zestiende-eeuwse vrijheidsstrijder Grutte Pier wordt toegeschreven, al ontbreekt historisch bewijs dat hij dit specifieke ceremoniële wapen zelf hanteerde. Ook de in Leeuwarden geboren danseres Mata Hari heeft er een vaste expositie.
6. Nationaal Park De Alde Feanen
Rond het watersportdorp Earnewâld ligt het bijna vierduizend hectare grote laagveenmoeras De Alde Feanen, dat door eeuwenlange turfwinning is ontstaan en sinds 2006 een nationaal park is. Vanaf het water zijn per kano, sloep of rondvaartboot smalle petgaten, rietlanden en moerasbossen bereikbaar waar onder meer de otter en de zeearend leven. Vanuit Earnewâld starten daarnaast diverse wandel- en fietsroutes langs vogelkijkhutten.
5. Sneek
Sneek staat door het Sneekermeer en de jaarlijkse Sneekweek bekend als watersportstad, maar ook het historische centrum trekt veel bezoekers. Het bekendste rijksmonument is de Waterpoort op de Hoogendsterpijp: een poort met twee achtkantige torens waarvan de basis uit het einde van de vijftiende eeuw dateert en het sierlijke wachthuis in 1613 werd gebouwd.
Wie tijdens een dagje Sneek een binnenactiviteit zoekt voor een regenachtige middag of een groepsuitje, kan terecht bij het Fries Scheepvaart Museum of de uitdaging aangaan in een escape room Friesland in Sneek. Daarbij probeer je met een team binnen de tijd uit een themakamer te ontsnappen door codes te kraken en verborgen aanwijzingen te combineren.
4. Nationaal Park Lauwersmeer (Dark Sky Park)
Op 23 mei 1969 werd de Lauwerszee met een dertien kilometer lange dijk afgesloten van de Waddenzee om overstromingen te voorkomen. Op de drooggevallen zeebodem op de grens van Friesland en Groningen ontstond een vogelrijk natuurgebied. Vanwege de minimale lichtvervuiling kreeg het Lauwersmeer in 2016 het internationale predicaat Dark Sky Park, waardoor je er bij helder weer ’s nachts de Melkweg met het blote oog kunt zien.
3. Koninklijk Eise Eisinga Planetarium in Franeker
Toen een Friese predikant in het voorjaar van 1774 in een boekje voorspelde dat een samenstand van de maan en enkele planeten op 8 mei van dat jaar de aarde mogelijk uit haar baan zou trekken, besloot wolkammer Eise Eisinga in Franeker de onrust weg te nemen. Tussen 1774 en 1781 bouwde hij in het plafond van zijn eigen woonkamer een bewegend schaalmodel van het zonnestelsel.
Op zolder draait nog altijd het houten raderwerk met duizenden handgesmede spijkers, aangedreven door een slingeruurwerk. Het is het oudste nog werkende planetarium ter wereld en staat sinds september 2023 op de Werelderfgoedlijst van UNESCO.
2. Het Ir. D.F. Woudagemaal in Lemmer
Aan het IJsselmeer bij Lemmer staat het Ir. D.F. Woudagemaal, dat op 7 oktober 1920 door koningin Wilhelmina werd geopend en geldt als het grootste nog werkende stoomgemaal ter wereld. Hoewel de ketels sinds 1967 niet meer op steenkool draaien, brengt Wetterskip Fryslân de vier stoommachines bij extreem hoogwater nog altijd onder stoom om miljoenen kubieke meters overtollig water uit de Friese boezem te pompen. Ook wanneer het gemaal stilstaat, zijn de machinehal en het bezoekerscentrum geopend.
1. De Friese Waddeneilanden en het Wad
Vier van de vijf Nederlandse bewoonde Waddeneilanden horen bij de provincie Friesland: Vlieland, Terschelling, Ameland en Schiermonnikoog. Samen met de Waddenzee, die sinds 2009 op de UNESCO Werelderfgoedlijst staat, vormen ze het grootste aaneengesloten stelsel van zand- en slikplaten ter wereld dat bij eb droogvalt.
Elk eiland heeft een eigen karakter. Op Terschelling staat de Brandaris uit 1594, de oudste nog werkende vuurtoren van Nederland, terwijl het autoluwe Schiermonnikoog grotendeels nationaal park is en enkele van de breedste stranden van Europa heeft.
Wie de getijdenwerking vanaf het vasteland wil beleven, kan vanuit kustplaatsen als Holwerd of Paesens-Moddergat onder begeleiding van gecertificeerde gidsen een wadlooptocht maken over de drooggevallen zeebodem.
Reageren