Bollywood produceert jaarlijks meer films dan Hollywood. Het woord “Bollywood” verwijst strikt genomen alleen naar de Hindi-talige industrie in Mumbai, maar wordt in de praktijk vaak gebruikt als verzamelnaam voor de hele Indiase filmindustrie.
Deze lijst richt zich op Hindi-films die zowel commercieel als artistiek een blijvende impact hebben gehad – van de curry-westerns van de jaren zeventig tot de sociale dramakomedies van het afgelopen decennium.
1. Sholay (1975)
Deze “curry-western”, geregisseerd door Ramesh Sippy en geschreven door het legendarische duo Salim-Javed, combineert elementen van The Magnificent Seven met typisch Indiase thema’s van eer, wraak en vriendschap.
De film volgt twee kruimeldieven, Veeru (Dharmendra) en Jai (Amitabh Bachchan), die worden ingehuurd door een gepensioneerde politieofficier om de sadistische bandiet Gabbar Singh te vangen.
Gabbar Singh, gespeeld door Amjad Khan, werd de meest iconische schurk uit de Indiase filmgeschiedenis – zijn dialogen worden tot op de dag van vandaag geciteerd.
2. Mughal-e-Azam (1960)
Het duurde veertien jaar om Mughal-e-Azam te maken, en het resultaat was het duurste epos dat India ooit had gezien. De film vertelt het verhaal van de zestiende-eeuwse Mogolprins Salim die verliefd wordt op een hofdanseres, tegen de wil van zijn machtige vader, keizer Akbar. De confrontatie tussen vader en zoon escaleert tot een openlijke oorlog.
Regisseur K. Asif filmde één beroemde scène in Technicolor – het enige kleurensegment in een verder zwart-witte film – wat destijds een technische sensatie was. De sets, kostuums en muzikale nummers zijn tot op de dag van vandaag ongeëvenaard qua grandeur.
In 2004 werd de film volledig ingekleurd en opnieuw uitgebracht, waardoor een nieuwe generatie het epos kon ervaren.
3. 3 Idiots (2009)
Rajkumar Hirani’s satirische komedie over het Indiase onderwijssysteem werd niet alleen India’s best verdienende film tot dat moment, maar raakte een zenuw die ver buiten de landsgrenzen weerklonk. De film volgt drie ingenieursstudenten en hun verzet tegen een systeem dat studenten tot zelfmoord drijft door extreme prestatiedruk.
De boodschap – dat passie belangrijker is dan cijfers, dat het systeem faalt als het creativiteit onderdrukt – sprak aan in heel Azië, waar vergelijkbare onderwijsproblemen bestaan. 3 Idiots werd een enorm succes in China en Japan, en wordt vaak genoemd als de film die westerse kijkers voor het eerst aan moderne Bollywood introduceerde.
4. Dilwale Dulhania Le Jayenge (1995)
DDLJ, zoals de film universeel wordt afgekort, draait al sinds 1995 onafgebroken in het Maratha Mandir-theater in Mumbai – een record van meer dan vijfentwintig jaar.
De romantische komedie over twee Indiase expats die verliefd worden tijdens een Europese treinreis definieerde de Bollywood-romantiek voor een hele generatie. Shah Rukh Khan en Kajol werden dankzij deze film het meest geliefde koppel van Bollywood.
De film voelt zowel modern als diep conservatief aan: de held wint het meisje door de vader te overtuigen, niet door tegen hem in opstand te komen. Die formule bleek tijdloos.
5. Lagaan (2001)
Lagaan is een van slechts drie Indiase films die ooit genomineerd werden voor de Oscar voor Beste Buitenlandse Film.
De film zich af in 1893 en volgt een groep dorpelingen die door de Britse koloniale machthebbers worden uitgedaagd tot een cricketwedstrijd: als ze winnen, hoeven ze geen belasting te betalen; als ze verliezen, wordt de belasting verdrievoudigd.
Aamir Khan produceerde en speelde de hoofdrol in dit sportdrama dat bijna vier uur duurt maar nergens verveelt. De wedstrijd zelf beslaat het laatste uur van de film en is zo meeslepend gefilmd dat zelfs kijkers die niets van cricket begrijpen op het puntje van hun stoel zitten.
6. Mother India (1957)
India’s antwoord op Gone with the Wind, en de eerste Indiase film die genomineerd werd voor de Oscar voor Beste Buitenlandse Film (waar hij verloor van Fellini’s Le notti di Cabiria). Mother India vertelt het verhaal van een arme dorpsvrouw, Radha, die haar gezin door hongersnood, overstromingen en persoonlijk verlies loodst.
Nargis, in de hoofdrol, werd na deze film een nationaal icoon – haar personage belichaamt de zelfopofferende Indiase moeder die alles doorstaat. De film eindigt met een moreel dilemma dat destijds schokkend was: Radha moet kiezen tussen haar zoon en haar eer.
7. Dangal (2016)
De best verdienende Bollywoodfilm aller tijden, met wereldwijde opbrengsten van meer dan 300 miljoen dollar. Dangal is gebaseerd op het waargebeurde verhaal van worstelaar Mahavir Singh Phogat, die zijn dochters trainde tot internationale kampioenen in een sport die in India als exclusief mannelijk werd beschouwd.
Aamir Khan onderging een fysieke transformatie voor de rol – hij kwam 27 kilo aan om de oudere Phogat te spelen, en trainde vervolgens om de jongere versie te kunnen neerzetten. De film werd een fenomeen in China, waar het meer dan 190 miljoen dollar ophaalde, en wordt gecrediteerd met het openen van de Chinese markt voor Bollywood.
8. Pyaasa (1957)
https://www.youtube.com/watch?v=WJK45r-j6TU
Guru Dutt’s meesterwerk over een gefrustreerde dichter die door de maatschappij wordt verworpen, wordt door critici vaak beschouwd als de artistiek meest volmaakte Bollywoodfilm. De film combineert noir-esthetiek met Urdu-poëzie en muziek die onlosmakelijk met de beelden is verweven.
Dutt regisseerde en speelde zelf de hoofdrol van Vijay, een dichter wiens werk pas wordt gewaardeerd nadat hij voor dood wordt gehouden. De film is doordrenkt van melancholie en sociale kritiek – Vijay’s beroemdste lied vraagt waarom een land dat zo trots is op zijn beschaving zo weinig geeft om zijn armen en kunstenaars.
9. Dil Chahta Hai (2001)
De film die de moderne Bollywood-generatie definieerde. Farhan Akhtar’s regiedebuut volgt drie vrienden uit de Bombay-upper class in hun midden-twintigerjaren, elk met een andere benadering van liefde en relaties. De film brak met conventies: geen dorpsromantiek, geen familiedrama’s, maar jonge professionals in designerkleding die over kunst en emoties praten.
Aamir Khan, Saif Ali Khan en Akshaye Khanna speelden de drie vrienden. De film introduceerde een visuele stijl die Bollywood voor jaren zou beïnvloeden – koele kleuren, Sydney als exotische locatie, mode die direct uit westerse tijdschriften leek te komen. Dil Chahta Hai werd de film waarmee stedelijke Indiërs zich eindelijk herkenden op het grote scherm.
10. Taare Zameen Par (2007)
Aamir Khan’s regiedebuut over een achtjarige jongen met dyslexie, die door het schoolsysteem wordt vergeten. Totdat een kunstleraar zijn talenten ontdekt.
De film was een commercieel risico – kinderfilms doen het zelden goed in India – maar werd een emotionele sensatie die ouders en onderwijzers dwong na te denken over hoe ze met leerproblemen omgaan.
Darsheel Safary, als de jonge Ishaan, leverde een van de meest ontroerende kinderprestaties in de Indiase filmgeschiedenis. Khan zelf speelde de kunstleraar die Ishaan’s verborgen potentieel ziet. De film bevat een sequentie waarin beroemde dyslectici als Einstein, Edison en Leonardo da Vinci worden besproken – een boodschap die in India, met zijn extreme nadruk op academische prestaties, revolutionair aanvoelde.
