10 Weetjes over Atlantis, de beroemde gezonken stad

De Griekse filosoof Plato was de eerste die op de proppen kwam met verhalen over een verdwenen stad op een eiland: Atlantis. Waar die stad en het eiland precies lagen, blijft onduidelijk. Er is geen enkel onweerlegbaar bewijs van het bestaan van Atlantis bekend. Nochtans leeft het verhaal van Atlantis voort in talloze verhalen, boeken en films.

Nooit zijn er overblijfselen van het mythische Atlantis gevonden die door de wetenschappelijke gemeenschap worden erkend. Sommigen beweren zelfs dat hun eigen volk afstamt van de hoogontwikkelde Atlantiërs. Lees hieronder meer over Atlantis, de verloren stad.

10. De legende van Atlantis

Plato wordt over het algemeen beschouwd als een geloofwaardige historische bron voor filosofie en politiek, maar wetenschappers wijzen erop dat zijn verhaal over Atlantis waarschijnlijk bedoeld was als een allegorie over een ideale staat en de gevaren van hoogmoed. Plato hoorde het verhaal over Atlantis van familieleden, die het op hun beurt hadden vernomen van de Atheense staatsman Solon.

Volgens de geschriften van Plato, specifiek in de dialogen Timaeus en Critias, bestond de stad Atlantis uit een reeks concentrische stukken land, die door grachten van elkaar gescheiden waren. Al deze grachten waren met elkaar verbonden door een kanaal, dat helemaal tot in het midden van de stad liep.

Atlantis bereikte volgens Plato haar volle bloeiperiode 9.000 jaar voor zijn geboorte, nu dus ongeveer 11.400 jaar geleden. De bevolking van Atlantis leefde in een soort aards paradijs, met voedsel in overvloed en een schitterende fauna en flora. De Atlantische beschaving was gesticht door goden en halfgoden. Een of andere natuurramp (een aardbeving en een enorme overstroming) zorgde ervoor dat de eilanden en de stad in slechts één dag en één nacht overspoeld werden door de zee.

9. Waar lag Atlantis?

De benaming ‘Atlantische Oceaan’ doet vermoeden dat Atlantis ergens tussen het huidige Europa en het huidige Noord-Amerika in lag, maar wetenschappelijk gezien is de oceaanbodem daar zeer goed in kaart gebracht en is er geen enkel spoor van een verzonken continent. Volgens sommigen bevond Atlantis zich ergens in de Middellandse Zee. De eilanden Malta, Kreta, Cyprus en Santorini zouden volgens onderzoekers van de Minoïsche beschaving vlak bij de werkelijke locatie van het verloren gegane Atlantis kunnen liggen.

Volgens anderen was Atlantis gesitueerd ten zuiden van Spanje, in het gebied van de verdwenen havenstad Tartessos. Nog anderen beweren dat de Azoren de toppen zijn van het eiland waar Atlantis zich ooit bevond. Zelfs Antarctica wordt genoemd, al is dit geologisch onmogelijk omdat dat continent al miljoenen jaren onder het ijs ligt. Andere kandidaten zijn onder meer: Mauritanië, Madagaskar, Indonesië en Cuba. Zowat elke plaats op aarde is ooit genoemd, maar Atlantis blijft een mythische stad waarvan de ligging onbekend is.

8. Hoe groot was Atlantis?

Dat is alweer koffiedik kijken, want uit de geschriften van Plato worden we niet veel wijzer zonder rekening te houden met literaire overdrijving. Volgens de Griekse wijsgeer was het eiland waarop Atlantis lag ‘groter dan Noord-Afrika en Klein-Azië bij elkaar’. Dat zou betekenen dat het groter was dan het huidige Australië, wat geologisch gezien niet onopgemerkt had kunnen blijven op de oceaanbodem.

Als Atlantis gebaseerd was op een werkelijk eiland in de Middellandse Zee, zou het misschien een eiland geweest zijn zo groot als het huidige Kreta. Over de afmetingen van de stad Atlantis geeft Plato nauwkeuriger aanwijzingen. De stadskern had bijvoorbeeld een diameter van 1,7 kilometer en buiten de stad lag er een stuk landbouwgebied van 530 kilometer lang en 190 kilometer breed.

7. Hoe ontstond Atlantis?

Volgens de legende speelde de Griekse zeegod Poseidon een hoofdrol in de ontstaansgeschiedenis van Atlantis. Poseidon werd tot over zijn oren verliefd op de mensenvrouw Kleito. De zeegod schiep een heuvelachtig eiland in de zee als cadeau voor zijn geliefde Kleito. Op dit eiland stichtte hij de stad Atlantis.

De kinderen van Poseidon en Kleito, die half god en half mens waren, kregen elk een deel van het gebied. Poseidon kreeg volgens de overlevering vijf tweelingen, dus tien kinderen van Kleito. Elke zoon heerste over een tiende deel van het eiland. Atlas was de eerstgeborene en hij werd de eerste koning van de stad Atlantis, waar hij over het centrale eiland en de oceaan heerste.

6. Het standbeeld van Poseidon

Poseidon was volgens de legende de stichter van Atlantis. Het is dan ook begrijpelijk dat de bevolking van Atlantis ter ere van hem een kolossale tempel bouwde in het centrum van de stad, met een enorm gouden standbeeld van Poseidon in een strijdwagen, getrokken door zes gevleugelde paarden.

De tempel was volgens de geschriften van Plato 200 meter lang en 90 meter breed. Het beeld van Poseidon raakte bijna de zoldering, die bestond uit ivoor, ingelegd met goud en zilver. Rond het standbeeld stonden honderd beelden van Nereïden, zeenimfen die de god Poseidon begeleidden, gezeten op dolfijnen.

5. Paleis van gevangenschap

Hoe verliefd Poseidon ook was op zijn vrouw Kleito, hij vertrouwde haar niet helemaal. Volgens de overlevering hield Poseidon zijn vrouw min of meer gevangen in het paleis op de heuvel waarop de stad Atlantis werd gebouwd. Poseidon zorgde ervoor dat de heuvel omringd werd door ringen van water en land om haar af te sluiten. Indringers konden onmogelijk tot bij het paleis geraken, maar even goed kon Kleito het paleis niet verlaten. Later bouwden de koningen bruggen en tunnels om deze isolatie te doorbreken.

4. De rijkdom van Atlantis

Volgens alle mythen was de bevolking van Atlantis hoogontwikkeld. De beschaving kende een enorme bloeiperiode en voorzag in haar eigen behoeften. De inwoners kweekten groenten, fokten dieren en hadden voedsel in overvloed. Een uitgekiend irrigatiesysteem zorgde voor vruchtbare landbouwgrond.

Atlantis stond vol met prachtige gebouwen waarin kostbare materialen waren verwerkt, waaronder orichalcum, een metaal dat volgens Plato bijna evenveel waard was als goud. De hoogontwikkelde inwoners wisten ook hoe metaallegeringen geproduceerd moesten worden. Atlantis wordt in de verhalen daarom voorgesteld als een Utopia in de oudheid.

3. Het hardnekkige geloof in het bestaan van Atlantis

Plato was een invloedrijk schrijver en omdat hij de enige bron is over Atlantis, werd er lang geloofd in het letterlijke bestaan van de stad. Zelfs tot op de dag van vandaag zijn er mensen die rotsvast overtuigd zijn. Volgens ene Edgar Cayce zou de geschiedenis van Atlantis verborgen zijn in een kamer onder de voorpoot van de sfinx van Gizeh.

Tot nu toe werd er echter niets gevonden. De theorie dat Atlantis onder de ijskap van Antarctica zou liggen, wordt door geologen tegengesproken; Antarctica ligt al minstens 15 miljoen jaar onder het ijs, ver voor de tijd dat Plato een beschaving beschreef. Geen enkele wetenschappelijke expeditie heeft ooit ruïnes op de oceaanbodem gevonden die passen bij Plato’s beschrijving.

2. Waaraan ging Atlantis ten onder?

De bevolking van Atlantis was naar verluidt welvarend, maar op den duur kwamen hebzucht en machtswellust naar boven. Plato schrijft dat de Atlantiërs probeerden de wereld te veroveren. Dat was niets voor een volk dat afkomstig was van halfgoden, zo dacht oppergod Zeus. Hij besloot hen te straffen.

Wat kan er echt gebeurd zijn? Wetenschappelijk gezien is het mogelijk dat een enorme aardbeving of vulkaanuitbarsting de basis vormde voor de mythe. De uitbarsting van de Krakatau toonde aan dat eilanden compleet vernietigd kunnen worden door natuurkrachten.

1. Kan Atlantis toch hebben bestaan?

Mogelijk heeft Solon verhalen door elkaar gehaald, waaruit later de legende is ontstaan. Een van de meest waarschijnlijke bronnen is de vulkaanuitbarsting op Thera (het huidige Santorini) rond 1600 v.Chr. Die uitbarsting vernietigde een groot deel van het eiland en verwoestte de Minoïsche vloot op Kreta.

Het huidige Santorini bestaat uit een ringvormige eilandengroep die sterk doet denken aan Plato’s beschrijving. Hoewel het tijdstip niet helemaal overeenkomt met de 9.000 jaar van Plato, is dit een reële historische gebeurtenis die als inspiratie kan hebben gediend.

Vandaag de dag leeft de mythe voort in films en games, maar helaas werd het verhaal ook misbruikt door nazi-ideoloog Alfred Rosenberg. Volgens hem stamde het “Arische ras” af van de Atlantiërs. Dit is uiteraard pseudowetenschappelijke onzin zonder enige historische basis.