Het getal π houdt al duizenden jaren de slimste koppen ter wereld bezighoudt. Van oude Egyptenaren tot moderne supercomputers: de jacht op de decimalen van deze constante stopt nooit. Hier zijn 10 fascinerende weetjes over een van de meest mysterieuze getallen uit de geschiedenis.
Wat is pi?
“Pi (π) is het getal dat aangeeft hoe vaak de doorsnede van een cirkel in de omtrek past. Het bijzondere is dat de cijfers achter de komma oneindig doorgaan zonder dat er ooit een vast patroon in komt. Door die oneindige chaos zit elke cijferreeks die je maar kunt bedenken – zoals je pincode of telefoonnummer – waarschijnlijk ergens in Pi verstopt.”
1. We kennen nu 105 biljoen cijfers
In maart 2024 verbrak het opslagbedrijf Solidigm het wereldrecord door π te berekenen tot maar liefst 105 biljoen cijfers achter de komma. Als je dit getal in een normaal lettertype zou uitschrijven, is de papieren strook lang genoeg om vanaf de aarde tot ver voorbij de zon te reiken.
2. De oude Egyptenaren waren er vroeg bij
Hoewel we vaak denken dat moderne wiskunde alles heeft uitgevonden, hadden de oude Egyptenaren al een behoorlijk goed idee van de waarde van π. In de Rhind-papyrus uit 1650 v.Chr. berekenden zij π als 3,16. Dat is verrassend dicht bij de werkelijke waarde van 3,14159…, zeker als je bedenkt dat ze geen rekenmachines of computers hadden.
3. Het Feynman-punt: 999999 en ga zo maar door
De briljante natuurkundige Richard Feynman merkte ooit iets geks op in de reeks decimalen van pi. Op de 762e positie van π begint een reeks van zes negens achter elkaar: 999999.
Feynman grapte dat hij de cijfers van π uit zijn hoofd wilde leren tot dat punt (dus 762 getallen achter de komma), om vervolgens te kunnen zeggen: “…en drie, één, vier, één, vijf… negen, negen, negen, negen, negen, negen, en ga zo maar door,” alsof het getal vanaf daar alleen nog maar uit negens bestaat. Dit punt staat sindsdien bekend als het Feynman-punt.
4. Er bestaat een taal gebaseerd op pi
Taalliefhebbers hebben een specifieke vorm van schrijven bedacht genaamd Pilish. In deze “taal” komt het aantal letters in elk opeenvolgend woord overeen met de cijfers van π. Het bekendste voorbeeld is het boek Not A Wake van Mike Keith, waarin het hele verhaal dit patroon volgt. Het begint met: “Now I fall, a tired sage…” (3 letters, 1 letter, 4 letters, 1 letter, 5 letters, 9 letters).
5. Pi heeft zijn eigen feestdag
Op 14 maart (3/14 in de Amerikaanse datumnotatie) vieren wiskundigen wereldwijd Pi Day. Het is geen toeval dat dit ook de geboortedag van Albert Einstein is. De traditie is simpel: op deze dag eet je taart (in het Engels: pie) terwijl je praat over geometrie en cirkels.
6. Spock van Star Trek verslaat een supercomputer met pi
In een aflevering van de originele Star Trek-serie (“Wolf in the Fold”) wordt de kwaadaardige computer Landru verslagen door een logische paradox. Spock geeft de computer de opdracht om de laatste decimaal van π te berekenen. Omdat π oneindig is en geen laatste cijfer heeft, raakt de computer in een oneindige loop.
7. Pi in de rechtbank
In 1897 probeerde de staat Indiana in de VS bijna een wet aan te nemen die de waarde van π officieel zou vaststellen op 3,2. Het was een poging van een amateurwiskundige (Edward J. Goodwin), die claimde dat hij de “kwadratuur van de cirkel” had opgelost..
Gelukkig greep een aanwezige wiskundeprofessor in voordat de wet officieel werd getekend, waardoor Indiana zichzelf een enorme blamage bespaarde.
8. Record opnoemen meeste decimalen van pi
Het wereldrecord voor het opnoemen van de meeste decimalen van π uit het hoofd staat op naam van Rajveer Meena. In 2015 reciteerde hij in India maar liefst 70.000 cijfers. Hij deed hier bijna 10 uur over en was de hele tijd geblinddoekt.
9. We hebben pi nauwelijks nodig
Hoewel wetenschappers biljoenen cijfers berekenen, heeft NASA voor het navigeren van ruimteschepen door ons zonnestelsel slechts 15 decimalen nodig. Met 15 cijfers achter de komma is de afwijking bij het berekenen van een cirkel zo groot als het zonnestelsel niet groter dan de dikte van een menselijke vinger.
10. Het symbool is nog niet zo oud
Hoewel de constante al duizenden jaren bekend is, werd het symbool π pas in 1706 geïntroduceerd door de Welshe wiskundige William Jones. Het symbool werd pas echt beroemd toen de legendarische Leonhard Euler het in 1737 begon te gebruiken in zijn publicaties. Ja, die van die andere beroemde wiskundige constante ‘e’ oftewel het getal van Euler (2,71828).
