Ons zonnestelsel telt honderden manen. Van piepkleine rotsblokken tot manend die groter zijn dan Mercurius. Dit zijn de tien grootste.
1. Ganymedes – 5.268 km
Ganymedes is de grootste maan rond Jupiter. Qua omvang is Ganymedes zelfs groter dan de planeet Mercurius. Wat deze maan echt uniek maakt, is dat hij als enige in ons zonnestelsel een eigen magnetisch veld bezit. Dit wijst erop dat de maan, net als de aarde, een kern van vloeibaar metaal moet hebben.
Onder de dikke, ijzige korst van Ganymedes schuilt waarschijnlijk een enorme oceaan van zout water, die mogelijk meer water bevat dan alle oceanen op aarde samen.
Dit fascinerende hemellichaam werd al in 1610 ontdekt door Galileo Galilei en blijft tot op de dag van vandaag een van de meest veelbelovende plekken in de zoektocht naar buitenaards leven.
2. Titan – 5.150 km
Titan is een van de meest fascinerende plekken in onze kosmos. Het is de grootste maan van Saturnus en de enige maan in ons zonnestelsel die een dichte atmosfeer heeft. Deze stikstofrijke deken is zelfs dikker dan de atmosfeer van de aarde, wat de maan lange tijd in nevelen hulde.
Het is er onvoorstelbaar koud. Water is er zo hard als graniet, maar toch zijn er vloeibare stromingen. Geen water, maar vloeibaar methaan en ethaan vullen de rivieren en meren op het oppervlak. Wetenschappers beschouwen Titan daarom als een soort bevroren blauwdruk van de vroege aarde.
Deze bijzondere maan werd al in 1655 ontdekt door de Nederlandse astronoom Christiaan Huygens.
3. Callisto – 4.821 km
Callisto is de op één na grootste maan van Jupiter. Het oppervlak is een littekenveld van miljarden jaren oud; omdat er geen vulkanisme of plaattektoniek is, zijn de inslagen uit de begintijd van de kosmos nauwelijks veranderd.
Ondanks die statische buitenkant vermoeden wetenschappers dat er diep onder de dikke ijslaag een oceaan van vloeibaar water schuilt. Voor de verre toekomst is Callisto een serieuze kandidaat voor een bemande basis. De maan ligt namelijk relatief ver van Jupiter af, waardoor toekomstige kolonisten veel minder blootstaan aan de intense straling van de reuzenplaneet dan op de andere grote manen.
4. Io – 3.643 km
Io is de meest vulkanisch actieve plek in ons hele zonnestelsel. Honderden vulkanen spuwen hier constant lava en zwavel tot wel honderden kilometers de ruimte in. Door de neerslag van al die zwavelverbindingen ziet de maan eruit als een soort gigantische, gele pizza.
Al dat geweld is het resultaat van een kosmisch touwtrekken: de enorme aantrekkingskracht van Jupiter kneedt de maan als het ware van binnenuit. Deze constante wrijving zorgt voor een enorme interne hitte.
Waar andere manen van Jupiter vooral uit ijs bestaan, is dat hier allang verdampt; Io is een helse wereld van puur gesmolten rots.
5. De Maan – 3.474 km
Onze eigen Maan is het enige hemellichaam buiten de aarde waar ooit mensen voet op hebben gezet. Hoewel de Maan geen atmosfeer en geen stabiel vloeibaar water aan het oppervlak bezit, is zij van onschatbare waarde voor het leven op onze planeet.
De Maan werkt als een soort stabilisator voor de aarde: zij houdt de rotatieas van onze planeet in balans en is verantwoordelijk voor de getijden in onze oceanen. Relatief gezien is de Maan groot vergeleken met de aarde; geen enkele andere planeet in ons zonnestelsel heeft een natuurlijke satelliet die in verhouding zo fors is.
6. Europa – 3.122 km
Europa is de kleinste van de vier grote manen van Jupiter, maar wordt door wetenschappers als de belangrijkste beschouwd. Onder de opvallend gladde ijskorst schuilt naar alle waarschijnlijkheid een gigantische oceaan van vloeibaar water. Men vermoedt dat deze oceaan meer water bevat dan alle oceanen op aarde bij elkaar opgeteld.
Juist door die enorme hoeveelheid water is Europa een van de meest veelbelovende plekken in de zoektocht naar buitenaards leven. Er wordt momenteel hard gewerkt aan het ontrafelen van haar mysteries; de Europa Clipper-missie van NASA is in oktober 2024 gelanceerd en is nu onderweg om de diepten van deze ijzige wereld verder te onderzoeken.
7. Triton – 2.707 km
Triton is de grootste maan van Neptunus. Het is de enige grote maan die retrograde rond zijn planeet draait; hij beweegt dus letterlijk tegen de draairichting van Neptunus in.
Wetenschappers vermoeden daarom dat Triton ooit een zelfstandig object uit de Kuipergordel was, dat miljarden jaren geleden door de zwaartekracht van de ijsreus is ingevangen.
8. Titania – 1.578 km
Titania, de grootste satelliet van de ijsreus Uranus, is getekend door een netwerk van gigantische ravijnen en breuklijnen die over het oppervlak snijden. Deze diepe ravijnen ontstonden waarschijnlijk toen de vloeibare oceaan in het binnenste van de maan bevroor; het ijs zette uit en scheurde de buitenste korst met bruut geweld open.
Zes jaar nadat hij Uranus zelf ontdekte, kreeg de astronoom William Herschel in 1787 ook deze ijsmaan in het vizier. Hij gaf haar de naam van de elfenkoningin uit Shakespeares A Midsummer Night’s Dream.
9. Rhea – 1.528 km
Deze op één na grootste maan van Saturnus is in feite een gigantische, ‘vuile sneeuwbal’: een bevroren mengsel van driekwart waterijs en een kwart gesteente. Omdat er geen vulkanisme of geologische activiteit is om de sporen te wissen, zit het oppervlak letterlijk bezaaid met kraters van kosmische botsingen uit een ver verleden.
Tussen 2008 en 2010 hield de maan de wetenschappelijke wereld even in haar greep. Gegevens van de Cassini-ruimtesonde suggereerden namelijk dat Rhea over een eigen ringenstelsel beschikte. Hoewel dit een unicum zou zijn voor een maan, bleek uit later onderzoek dat dit toch niet het geval was.
10. Oberon – 1.523 km
Op dezelfde dag dat hij Titania vond in 1787, ontdekte William Herschel ook deze verre buitenpost. Oberon is de buitenste van de grote manen van Uranus.
De meest indrukwekkende littekens zijn de kraters die overal op de maan zichtbaar zijn, met de ruim 200 kilometer brede krater Hamlet als absoluut middelpunt. Net als zijn buurman draagt deze wereld een literaire naam: Oberon is vernoemd naar de elfenkoning uit Shakespeares A Midsummer Night’s Dream.
