Infectieziekten hebben historisch gezien meer slachtoffers geëist dan alle gewapende conflicten bij elkaar. Deze pandemieën ontwrichtten samenlevingen en dwongen medische doorbraken af. Dit zijn de tien dodelijkste uitbraken uit de menselijke geschiedenis.
1. De Zwarte Dood (1346-1353) – 75 tot 200 miljoen doden
De builenpest veroorzaakte de grootste sterftegolf in de geschiedenis. De bacterie Yersinia pestis verspreidde zich via vlooien op ratten en kostte aan ruim de helft van de Europese bevolking het leven. Deze demografische klap leidde tot een tekort aan arbeiders, wat hogere lonen en het uiteenvallen van feodale machtssystemen tot gevolg had.
2. Spaanse Griep (1918-1920) – 50 tot 100 miljoen doden
Deze griepgolf trof de wereldbevolking aan het einde van de Eerste Wereldoorlog. In tegenstelling tot reguliere griepvirussen overleden vooral gezonde jongvolwassenen door een overreactie van hun eigen immuunsysteem.
De naam is misleidend; de werkelijke oorsprong lag waarschijnlijk in de Verenigde Staten. Omdat het neutrale Spanje als een van de weinige landen eerlijk over de sterftecijfers berichtte, bleef de naam aan hen kleven.
3. HIV/AIDS (1981-heden) – 44+ miljoen doden
Sinds de jaren 80 heeft HIV wereldwijd miljoenen levens geëist. De impact was het grootst in Sub-Saharisch Afrika, waar de ziekte hele generaties ontwrichtte. Hoewel antiretrovirale therapie de ziekte inmiddels beheersbaar heeft gemaakt voor wie toegang heeft tot medicatie, blijft een definitief geneesmiddel of vaccin uit.
De Pest van Justinianus trof het Byzantijnse Rijk in de 6e eeuw. In de hoofdstad Constantinopel stierven op het hoogtepunt duizenden mensen per dag. Deze pandemie ondermijnde de pogingen van keizer Justinianus om het Romeinse Rijk in zijn oude glorie te herstellen. Door de enorme hoeveelheid slachtoffers was een reguliere begrafenis vaak onmogelijk en werden lijken op schepen de zee op gestuurd.
5. COVID-19 (2020-heden) – 15 tot 25 miljoen geschat
De uitbraak die begon in Wuhan resulteerde in een wereldwijde pandemie. Overheden voerden op grote schaal lockdowns en grenscontroles in om de verspreiding te beperken. De officiële cijfers vermelden ongeveer 7 miljoen slachtoffers, de WHO schat de werkelijke tol door oversterfte echter aanzienlijk hoger. De crisis dwong tot een versnelde ontwikkeling van vaccins en mondiale samenwerking op het gebied van volksgezondheid.
6. Derde Pestpandemie (1855-1960) – 12 tot 15 miljoen doden
De Derde Pestpandemie begon in de Chinese provincie Yunnan en verspreidde zich via handelsroutes over de hele wereld. India werd het zwaarst getroffen.
Deze periode was medisch gezien een keerpunt, omdat onderzoekers de bacterie identificeerden en de rol van vlooien en ratten bij de transmissie ontdekten. Deze kennis maakte effectieve preventie en bestrijding mogelijk. Tegenwoordig is de ziekte met antibiotica goed te behandelen.
7. Pokken in Amerika (16e-17e eeuw) – 25 tot 55 miljoen doden
De introductie van Europese ziekten in de Amerika’s leidde tot een van de grootste demografische rampen in de geschiedenis. De inheemse bevolking had geen weerstand opgebouwd tegen virussen zoals pokken en mazelen. In sommige regio’s stierf naar schatting 90% van de bewoners. Deze grootschalige sterfte ontregelde bestaande beschavingen volledig en vergemakkelijkte de Europese kolonisatie.
8. Aziatische Griep (1957-1958) – 1 tot 2 miljoen doden
Dit nieuwe griepvirus ontstond in China en verspreidde zich in korte tijd over de wereld. De dodentol bleef relatief beperkt door het snelle handelen van viroloog Maurice Hilleman, die binnen enkele maanden een vaccin ontwikkelde. Het was de eerste keer dat de internationale gemeenschap de effectiviteit van grootschalige vaccinatiecampagnes bewees.
9. Hongkonggriep (1968-1969) – 1 tot 4 miljoen doden
De Hongkonggriep verspreidde zich in korte tijd over de wereld, mede door troepenverplaatsingen tijdens de Vietnamoorlog. De impact bleef beperkter dan bij eerdere pandemieën; veel mensen beschikten over een zekere mate van immuniteit door de griepgolf van 1957.
10. Russische Griep (1889-1890) – 1 miljoen doden
De Russische Griep verspreidde zich binnen vijf maanden wereldwijd dankzij de opkomst van treinen en stoomschepen. Hoewel de ziekte als griep bekendstaat, wijst recent onderzoek op een coronavirus dat waarschijnlijk van runderen op mensen is overgegaan.
De cijfers in deze lijst zijn vaak schattingen, omdat er vroeger niet zo nauwkeurig geteld werd als nu.
