10 Bijzondere Exoplaneten die de afgelopen jaren zijn ontdekt

Het zijn boeiende tijden voor de astronomie. Sinds de lancering van het Kepler Space Observatory in 2009 is onze blik op de Melkweg fundamenteel veranderd. We weten inmiddels dat er meer planeten dan sterren zijn in ons sterrenstelsel. Met meer dan 5.500 bevestigde exoplaneten ontdekken we werelden die we ons voorheen niet konden voorstellen.

Hieronder vind je tien van de meest wetenschappelijk interessante hemellichamen die we tot nu toe hebben gevonden.

1.GJ 504b: De gloeiende roze reus

GJ 504b daagt onze huidige modellen over planeetvorming uit. Deze gasreus bevindt zich op een enorme afstand van zijn ster, veel verder dan de gangbare theorieën voorspellen voor een planeet van deze omvang.

Wat astronomen direct opviel, is de kleur: de planeet is dieproze of magenta. Dit komt doordat de planeet nog jong is (ongeveer 160 miljoen jaar) en de intense hitte van haar vorming nog steeds uitstraalt. Het is een zeldzame kans voor wetenschappers om een planeet direct te observeren die nog in haar formatiefase zit.

2. PSR 1620-26b: Metusalem

Deze planeet bevindt zich in de bolvormige sterrenhoop M4 en is naar schatting 13 miljard jaar oud. Dat is bijna net zo oud als het universum zelf. Het bestaan van PSR 1620-26b bewijst dat planeten al heel vroeg in de geschiedenis van de kosmos ontstonden, in een tijd waarin er nog veel minder zware elementen (zoals metalen) beschikbaar waren. De planeet draait in een complex systeem rond zowel een pulsar als een witte dwerg, wat haar overleving door de miljarden jaren heen nog opmerkelijker maakt.

3. 55 Cancri e: Een koolstofrijke super-aarde

55 Cancri e, ook wel Janssen genoemd, is een superaarde die zo dicht bij haar ster staat dat een jaar slechts 18 uur duurt. Wetenschappelijk onderzoek suggereert dat deze planeet zeer rijk is aan koolstof. Onder de extreme druk en temperatuur (meer dan 2.000 graden Celsius) in het binnenste van de planeet, zou een aanzienlijk deel van die koolstof in de vorm van diamant kunnen voorkomen. Het is een extreem voorbeeld van hoe de chemische samenstelling van een planeet volledig kan verschillen van de aarde.

4. PSR J1719-14b: De overgebleven kern

Dit object is technisch gezien een exoplaneet, maar heeft een bizarre oorsprong. Het is waarschijnlijk de kristallijne kern van een voormalige witte dwergster die door een nabijgelegen pulsar van haar buitenste lagen is ontdaan. Wat overblijft is een object met de massa van Jupiter, maar met een dichtheid die zo hoog is dat wetenschappers vermoeden dat het grotendeels uit ultra-gecomprimeerde koolstof bestaat. De omlooptijd is slechts twee uur, wat het een van de kortste banen ooit gemeten maakt.

5. TrES-2b: De meest albedo-arme wereld

TrES-2b is de donkerste planeet die ooit is waargenomen. Ze reflecteert minder dan 1% van het licht dat op haar valt, wat minder is dan steenkool of zwarte acrylverf. Het lage albedo (reflectievermogen) wordt waarschijnlijk veroorzaakt door de aanwezigheid van licht-absorberende gassen zoals verdampt natrium en kalium, of titaniumoxide in gasvorm.

Ondanks de duisternis is de planeet niet koud; ze gloeit zwak rood door een oppervlaktetemperatuur van bijna 1.000 graden Celsius.

6. GJ 1214b: Een atmosfeer van stoom

GJ 1214b valt in de categorie “sub-Neptunus”, een type planeet dat we in ons eigen zonnestelsel niet kennen. Recente waarnemingen met onder andere de James Webb-telescoop laten zien dat de planeet gehuld is in een zeer dichte nevel of wolkendek. Wetenschappers vermoeden dat een groot deel van de massa uit water bestaat. Door de nabijheid van de ster is dit water echter niet vloeibaar aan het oppervlak, maar bevindt het zich in een exotische “superkritische” toestand onder een verstikkende atmosfeer van hete stoom.

7. WASP-17b: De opgeblazen planeet

WASP-17b is een van de meest “luchtige” planeten ooit ontdekt. Met een straal die bijna twee keer zo groot is als die van Jupiter, maar slechts de helft van de massa, heeft deze planeet een extreem lage dichtheid. Ze wordt een “hot Jupiter” genoemd.

Een ander fascinerend detail is haar retrograde baan: de planeet draait tegen de rotatierichting van haar ster in. Dit suggereert een turbulente geschiedenis, waarbij de baan waarschijnlijk is verstoord door een ontmoeting met een andere planeet of ster.

8. OGLE-2005-BLG-390Lb: Een bevroren rotswereld

Deze planeet was een van de eerste rotsachtige exoplaneten die werd ontdekt rond een verre ster. Met een geschatte temperatuur van -220 graden Celsius is het een van de koudste bekende werelden. Ze bevindt zich dicht bij het centrum van de Melkweg. De ontdekking was cruciaal omdat ze bewees dat kleine, rotsachtige planeten ook op grote afstand van hun ster kunnen bestaan, wat de zoektocht naar diverse types planeten enorm heeft verbreed.

V9. 391 Pegasi b: Een overlever van stellaire evolutie

V391 Pegasi b is van groot belang voor onze kennis over de toekomst van het zonnestelsel. De planeet draait om een ster die al door de “rode reus”-fase is gegaan. Dit proces is vaak destructief voor nabijgelegen planeten. Dat V391 Pegasi b deze fase heeft overleefd, geeft astronomen hoop dat planeten (en mogelijk de aarde) de expansie van hun ster aan het einde van diens levensduur kunnen doorstaan, mits hun baan ver genoeg naar buiten verschuift.

10. Kepler-452b: De oudere neef van de aarde

Kepler-452b is de eerste planeet ter grootte van de aarde die is ontdekt in de bewoonbare zone van een ster die sterk op onze zon lijkt (een G2-type ster). Met een omlooptijd van 385 dagen zijn de seizoenen en lichtomstandigheden vergelijkbaar met die op aarde. De ster is echter 1,5 miljard jaar ouder dan de zon. Kepler-452b biedt ons dus een unieke blik op hoe de aarde er in de verre toekomst uit zou kunnen zien wanneer de zon helderder en heter wordt.